कोच्ची : केरळ आणि आता पश्चिम बंगालमध्ये एका अत्यंत धोकादायक आजाराने चिंता निर्माण केली आहे. हा आजार प्रायमरी अमीबिक मेनिंगोएन्सेफलायटीस (पीएएम) म्हणून ओळखला जातो, ज्याला सामान्य भाषेत ‘ब्रेन ईटिंग अमीबा’ म्हटले जाते. थेट मानवी मेंदूवर हल्ला करतो आणि उपचारानंतरही जगण्याची शक्यता खूप कमी असते.
डॉक्टरांच्या मते, हा परजीवी बहुतेकदा उबदार तलाव, नद्या आणि तलावांमध्ये आढळतो. जेव्हा एखादी व्यक्ती आंघोळ करताना किंवा पोहताना पाणी नाकात जाते तेव्हा अमीबा मेंदूपर्यंत पोहोचतो आणि संसर्ग पसरवतो. हा आजार एका व्यक्तीपासून दुस-या व्यक्तीपर्यंत पसरत नाही, तर फक्त पाण्याद्वारेच पसरतो. शुक्रवारी संसदेत सादर केलेल्या आकडेवारीनुसार, परिस्थिती अत्यंत चिंताजनक आहे. केंद्रीय आरोग्य राज्यमंत्री प्रतापराव जाधव यांनी लोकसभेत माहिती दिली की, २०२५ मध्ये एकट्या केरळमध्ये १७० लोकांना या आजाराची लागण झाली होती. त्यापैकी ४२ जणांचा मृत्यू झाला आहे.
ही आकडेवारी धक्कादायक आहे कारण, सप्टेंबरपर्यंत जगभरात एकूण ५०० रुग्ण आढळले होते, परंतु केवळ दीड वर्षात एकट्या केरळमध्ये १०० हून अधिक रुग्ण आढळले आहेत. मंत्र्यांच्या मते, २०२३ मध्ये २ रुग्ण आणि २ मृत्यू, २०२४ मध्ये ३९ रुग्ण आणि ९ मृत्यू आणि २०२५ मध्ये १७० रुग्ण आणि ४२ मृत्यू हे स्पष्टपणे दर्शवितात की या वर्षी हा आजार वेगाने पसरला आहे. नेग्लेरिया फाउलेरी संसर्गाची सुरुवातीची लक्षणं सामान्य ताप किंवा सर्दी आणि खोकल्यासारखी असतात, म्हणून लोक अनेकदा त्याकडे दुर्लक्ष करतात. पण ही चूक महागात पडू शकते. त्यामुळे आरोग्यविषयक समस्या असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घेण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
मेंदूतील गंभीर दाहाची लक्षणे
हा संसर्ग झाल्यानंतर लक्षणे झपाट्याने दिसू लागतात. तीव्र डोकेदुखी, अचानक आलेला उष्ण ताप, उलट्या, मळमळ, मान आखडणे, भ्रमावस्था अशी सुरुवातीची चिन्हे आढळतात. रुग्णाची प्रकृती वेगाने बिघडत जाते कारण हा अमीबा मेंदूच्या संरक्षणात्मक आवरणालाच नुकसान करतो. त्वरित उपचार न मिळाल्यास मृत्यूची शक्यता फारच जास्त असते.
उपचारांबाबत मर्यादा
अमीबिक मेनिंजोएन्सेफलायटिससाठी आजतागायत कोणतेही विशिष्ट औषध पूर्णपणे प्रभावी ठरलेले नाही. काही वेळा परजीवीविरोधी औषधे आणि प्रगत जीवनरक्षक उपचार देऊन रुग्णाला वाचवण्याचा प्रयत्न केला जातो. तरीही या संसर्गाचा धोका लक्षात घेता वेळेत निदान होणे आणि प्रतिबंधात्मक पावले उचलणे हाच सर्वात परिणामकारक मार्ग ठरतो. म्हणूनच केरळमधील सध्याची परिस्थिती आपल्यासाठीही इशारा आहे. बदलत्या हवामानात पाण्याची शुद्धता आणि व्यक्तिगत स्वच्छता पाळली, तर या अदृश्य परंतु घातक अमीबापासून स्वत:चे आणि आपल्या कुटुंबाचे संरक्षण करणे शक्य आहे.
