लॉकडाउनमुळे विस्कटले निद्राचक्र

    431

    नवी दिल्ली: वृत्तसंस्था
    पहाट उजाडेपर्यंत डिजिटल मीडियावरचे कार्यक्रम पाहणे, कधी न संपणारे आॅनलाइन गेम खेळणे, सूर्य उजाडेपर्यंत व्हिडिओ चॅट करीत बसणे किंवा रात्रीच्या काळोखात केवळ एकटक बघत बसणे. कोरोनाच्या सावटामुळे गेल्या दोन महिन्यांपासून घरीच बसावे लागल्याने अस्वस्थता वाढली असून, अनेकांच्या निद्रेचे चक्रही पुरते विस्कटून गेले आहे. कोणाला निद्रानाशाचा त्रास सतावतोय तर कोणाला अतिझोपेचा.

    २५ मार्चला लॉकडाउन घोषित झाल्यापासून निद्रानाशाच्या तक्रारींमध्ये वाढ झाल्याचे वैद्यकीय तज्ज्ञ सांगतात. नागरिकांना अस्थिरता आणि असुरक्षिततेने ग्रासले आहे. एकीकडे आरोग्य, नोकरी, आर्थिक सुरक्षितता यांची चिंता भेडसावतेय, तर दुसरीकडे आॅफिसचे काम करतानाच घरची आघाडी सांभाळण्याची कसरत करावी लागतेय. त्यामुळे झोपेवर परिणाम झाल्याचे नॅशनल इन्स्टिट्यूट आॅफ मेंटल हेल्थ अ‍ॅण्ड न्युरोसायन्सेस येथील न्युरोफिजिओलॉजिस्ट गुलशन कुमार सांगतात.

    वाढत्या अस्वस्थतेमुळे सुमारे १५०० जणांपैकी ४४ टक्के लोकांना लॉकडाउन काळात सहा तासांपेक्षा कमी झोप मिळत असल्याचे बायवेकफिट या वेबसाइटने केलेल्या सर्वेक्षणात आढळून आले आहे. २५ मार्चआधी झोपेची समस्या असणाºयांचे प्रमाण अवघे २६ टक्के होते, असेही या कंपनीने नमूद केले आहे. काही जणांना निद्रानाशाचा त्रास सतावतोय, काहींना अतिझोपेचा, तर काहीजण या दोन्ही आजारांनी त्रस्त आहेत. गेल्या आठवड्यात एकही रात्र नीट झोप काहींना मिळू शकलेली नाही. तर, काहींना १० तास झोपूनही ताजेतवाने वाटत नाही. मध्यरात्री अनेकांची झोपच उडते. रात्री ११ ते पहाटे पाच असे काटेकोर झोपेचे वेळापत्रक पाळणा-यांची अवस्थाही फार काही बरी नाही.

    Read More  SRPF चे 32 जवान कोरोना पॉझिटिव्ह

    मानसिक आरोग्यतज्ज्ञ प्रकृती पोद्दार यांच्या मते, इतक्या वर्षांत अनेकांनी काळजीपूर्वक आखलेले वेळापत्रकही आता कोलमडू लागले आहे. ताण हा नैसर्गिक झाला आहे. प्रत्येकजण घरी असताना, सर्वांच्या नित्यक्रमात बदल झाला आहे़ लोकांना अस्वस्थ वाटू लागले आहे, त्यांना निराशेने घेरले आहे, त्याचा परिणाम झोपेवर होऊ लागला आहे़ ताण आणि चिंतेचा तीव्र परिणाम झोपेच्या चक्रावर होतो. कुमार आणि पोद्दार यांच्या मते, या अनियमित झोपेच्या तक्रारीकडे दुर्लक्ष करू नका. त्यामुळे माणसाची शिकण्याची क्षमता आणि स्मृतीवर परिणाम होऊ शकतो.

    शिकणे, स्मृती आणि झोप यांचा एकमेकांशी घनिष्ठ संबंध असल्याचे संशोधनाअंती स्पष्ट झाले आहे. झोपेदरम्यान मेंदूशी निगडीत असलेल्या मज्जातंतू पेशींना चालना मिळते आणि मेंदूची स्मृती जतन करण्याची क्षमता वाढते. झोपेचे चक्र विस्कटले किंवा पुरेशी झोप न मिळाल्यास मज्जातंतूचे कार्य बिघडून स्मृतीवरही त्याचा विपरित परिणाम होऊ शकतो, असे कुमार यांनी सांगितले. तर सात ते नऊ तासांची शांत झोप हाच यावरचा तोडगा आहे, असे पोद्दार सांगतात.

    हे करून पाहा
    शारीरिक आणि मानसिक स्वास्थ्यासाठी व्यायाम, योग आणि संगीत ऐकण्याचा सल्ला डॉक्टर देतात. त्यासाठी रात्री झोपण्यापूर्वी मोबाइल फोन किंवा लॅपटॉपचा वापर करू नये आणि कोला, अल्कोहोल, कॉफी किंवा चहा या कॅफिनयुक्त पदार्थ संध्याकाळी घेऊ नये, असेही त्यांचे म्हणणे आहे. रात्री झोपण्याची आणि उठण्याची वेळ ही शक्यतो सारखीच असावी, शनिवार-रविवारीही त्यात बदल करू नये; तसेच दररोज २० ते ३० मिनिटे व्यायाम केल्यानेही रात्री चांगली झोप लागू शकते. इतके करूनही झोप येत नसेल तर २० मिनिटे वाट पाहावी आणि झोप येत नाही, तोपर्यंत एखादे पुस्तक वाचण्याचा सल्लाही डॉक्टर देतात.