कोच्ची : केरळमध्ये ‘मेंदू खाणारा अमिबा’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या दुर्मिळ पण अत्यंत धोकादायक संसर्गाने आरोग्य यंत्रणेची चिंता वाढवली आहे. गेल्या काही वर्षांत या संसर्गाच्या रुग्णसंख्येत झालेली झपाट्याने वाढ पाहता राज्य प्रशासन आणि आरोग्य विभाग सतर्क झाला असून नागरिकांना दूषित पाण्यापासून दूर राहण्याचे आवाहन करण्यात येत आहे.आरोग्य विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, २०२६ या वर्षात आतापर्यंत या अमिबामुळे बाधित झालेल्या रुग्णांची संख्या १३३ वर पोहोचली आहे. यापैकी ३३ जणांचा मृत्यू झाला आहे. वाढत्या प्रादुर्भावामुळे राज्यातील विविध जिल्ह्यांमध्ये देखरेख, जनजागृती आणि पाण्याच्या गुणवत्तेची तपासणी वाढविण्यात आली आहे.
दूषित पाण्यातून संसर्गाचा धोका
तज्ज्ञांच्या मते, अॅकान्थामोईबा (Acanthamoeba) नावाचा सूक्ष्मजीव दूषित पाण्यात आढळतो. तलाव, विहिरी, जलाशय किंवा योग्य प्रकारे निर्जंतुकीकरण न केलेल्या पाण्याच्या संपर्कातून हा संसर्ग होऊ शकतो. हा अमिबा शरीरात प्रवेश केल्यानंतर गंभीर स्वरूपाचे संक्रमण निर्माण करू शकतो. काही प्रकरणांमध्ये मेंदू व मज्जासंस्थेवर परिणाम झाल्यास परिस्थिती जीवघेणी ठरू शकते.
२०२४ नंतर संसर्गात झपाट्याने वाढ
राज्यातील आकडेवारी पाहता गेल्या दशकात हा संसर्ग अत्यंत दुर्मिळ होता. २०१६ ते २०२३ या कालावधीत केरळमध्ये अशा प्रकारचे केवळ आठ रुग्ण नोंदवले गेले होते. मात्र २०२४ पासून परिस्थिती बदलू लागली.
२०२४ : ३४ रुग्ण, ९ मृत्यू
२०२५ : २०१ रुग्ण, ४७ मृत्यू
२०२६ : आतापर्यंत १३३ रुग्ण, ३३ मृत्यू
या आकडेवारीवरून संसर्गाचा धोका कायम असल्याचे स्पष्ट होत आहे. यामुळे आरोग्य विभागाने विशेष दक्षता घेण्यास सुरुवात केली आहे.
केरळ आणि इतर राज्यांतील तफावत चिंताजनक
विशेष बाब म्हणजे, देशातील इतर राज्यांच्या तुलनेत केरळमध्ये या संसर्गाचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या अधिक असल्याचे दिसून येत आहे. १९७१ मध्ये भारतात प्रथमच या प्रकारच्या अमिबामुळे बाधित रुग्णाची नोंद झाली होती. त्यानंतर अनेक दशकांपर्यंत हा आजार अत्यंत दुर्मिळ मानला जात होता.उपलब्ध माहितीनुसार, २०२३ पर्यंत संपूर्ण देशात अशा संसर्गाची केवळ मोजकीच प्रकरणे समोर आली होती. भारताच्या विशाल लोकसंख्येच्या तुलनेत हा आकडा अत्यंत कमी मानला जात होता. मात्र केरळमधील अलीकडील वाढत्या रुग्णसंख्येमुळे संशोधक आणि आरोग्य तज्ज्ञ चिंतेत आहेत.
हवामान बदल आणि जलस्रोतांवर संशोधनाची गरज
या संसर्गामागील नेमकी कारणे शोधण्यासाठी संशोधन सुरू आहे. काही तज्ज्ञांच्या मते, वाढते तापमान, पाण्याचे प्रदूषण, बदलती हवामान परिस्थिती आणि जलस्रोतांमधील सूक्ष्मजीवांची वाढ यांचा या प्रादुर्भावाशी संबंध असू शकतो. मात्र याबाबत अद्याप ठोस निष्कर्ष समोर आलेले नाहीत.
नागरिकांना सतर्कतेचे आवाहन
आरोग्य विभागाने नागरिकांना तलाव, विहिरी किंवा दूषित असण्याची शक्यता असलेल्या पाण्यात पोहताना काळजी घेण्याचा सल्ला दिला आहे. तसेच स्वच्छ आणि निर्जंतुकीकृत पाण्याचाच वापर करावा, अशी सूचना करण्यात आली आहे. वाढत्या प्रादुर्भावाच्या पार्श्वभूमीवर राज्य सरकार परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून असल्याचे अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे.मेंदू आणि मज्जासंस्थेशी संबंधित गंभीर गुंतागुंत निर्माण करण्याची क्षमता असल्यामुळे या दुर्मिळ संसर्गाकडे दुर्लक्ष न करता वेळेवर निदान आणि उपचार करणे अत्यंत महत्त्वाचे असल्याचे तज्ज्ञांनी अधोरेखित केले आहे.
