नवी दिल्ली: इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांनी भारताला चाबहार बंदर (Chabahar Port) प्रकल्पात आपली गुंतवणूक कायम ठेवण्याचे आवाहन केले आहे. ‘ब्रिक्स’ (BRICS) देशांच्या परराष्ट्र मंत्र्यांच्या बैठकीनंतर प्रसारमाध्यमांशी बोलताना त्यांनी हे वक्तव्य केले. अमेरिकेच्या वाढत्या आर्थिक निर्बंधांमुळे या प्रकल्पाच्या गतीवर परिणाम होत असल्याबद्दल त्यांनी चिंता व्यक्त केली असली, तरी हा प्रकल्प भारत आणि मध्य आशियासाठी अत्यंत महत्त्वाचा असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.
चाबहार म्हणजे भारतासाठी ‘गोल्डन गेट’
इराणचे परराष्ट्र मंत्री अराघची म्हणाले की, “चाबहार बंदर हे भारत आणि इराणमधील सहकार्याचे सर्वात मोठे प्रतीक आहे. भारताने या बंदराच्या उभारणीत अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.” पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या जुन्या वक्तव्याचा संदर्भ देत अराघची यांनी चाबहार बंदराला भारतासाठी ‘गोल्डन गेट’ (सुवर्ण द्वार) म्हटले. या बंदराच्या माध्यमातून भारताला हिंद महासागरातून थेट मध्य आशिया, काकेशस आणि युरोपपर्यंत व्यापाराचा एक मोठा आणि सुरक्षित मार्ग मिळतो, असेही ते म्हणाले.
अमेरिकन निर्बंधांमुळे भारताची कोंडी?
अमेरिकेने इराणवर कडक आर्थिक निर्बंध लादले आहेत. मात्र, भारताला चाबहार बंदरासाठी अमेरिकेकडून ‘सॅंक्शन वेव्हर’ (निर्बंधांमधून विशेष सूट) मिळाली होती, ज्याची मुदत नुकतीच २६ एप्रिल २०२६ रोजी संपली आहे. या मुदतीनंतर अमेरिकेने ही सूट पुढे न वाढवल्यामुळे, भारताने या प्रकल्पात पुढे कसे पाऊल टाकावे, याबाबत संभ्रम निर्माण झाला आहे. भारताने यंदाच्या अर्थसंकल्पातही चाबहारसाठी कोणतीही मोठी तरतूद ठेवली नव्हती, ज्यावर इराणने काहीशी निराशा व्यक्त केली होती.
भारताचा ‘प्लॅन बी’ काय आहे?
सूत्रांच्या माहितीनुसार, भारत चाबहार प्रकल्पातून पूर्णपणे बाहेर पडणार नाही. अमेरिकेच्या निर्बंधांपासून वाचण्यासाठी भारत एका ‘प्लॅन बी’ वर काम करत आहे.भारत चाबहार बंदराच्या ‘शाहिद बेहेश्ती टर्मिनल’मधील आपली भागीदारी (Stake) तात्पुरत्या स्वरूपात एका स्थानिक इराणी कंपनीकडे सोपवू शकतो.अमेरिकेचे निर्बंध शिथिल झाल्यानंतर किंवा यावर राजनैतिक तोडगा निघाल्यानंतर भारत आपला हिस्सा पुन्हा स्वतःकडे घेईल. भारताची या बंदरात जवळपास ११०० कोटी रुपयांची गुंतवणूक आहे.
चाबहार बंदर भारतासाठी का महत्त्वाचे आहे?
या बंदरामुळे भारताला पाकिस्तानच्या हद्दीत न जाता थेट अफगाणिस्तान आणि मध्य आशियाई देशांशी व्यापार करता येतो.पाकिस्तानच्या ‘ग्वादर’ बंदरावर चीनचा मोठा प्रभाव आहे, त्याला काउंटर करण्यासाठी भारतासाठी इराणचे चाबहार बंदर रणनीतिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे आहे. सध्या भारताचे परराष्ट्र मंत्रालय या समस्येवर तोडगा काढण्यासाठी अमेरिका आणि इराण या दोन्ही देशांशी राजनैतिक पातळीवर चर्चा करत आहे.
