बंगळूरू : भारत आपल्या अंतराळ सुरक्षा धोरणात मोठा बदल करत आहे. सरकार केवळ खासगी उपग्रहांचा वापर करणार नाही, तर परदेशातील ग्राउंड सपोर्ट स्टेशन आणि स्वत:च्या उपग्रहांचे संरक्षण करण्यासाठी ‘बॉडीगार्ड उपग्रह’ तयार करण्याची तयारीही करत आहे. युद्ध किंवा संकटाच्या वेळी रिअल-टाइम बुद्धिमत्ता, जलद निर्णय आणि बा अवलंबित्व दूर करणे हे यामागील उद्दिष्ट आहे. भारताने सीमा सुरक्षा क्षमता मजबूत करण्यासाठी अवकाश-आधारित देखरेख तीव्र करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
या योजनेअंतर्गत, भारत ५० हून अधिक गुप्तचर उपग्रह प्रक्षेपित करेल आणि रात्री आणि ढगांमधून प्रतिमा घेण्याची क्षमता विकसित करेल. लष्करप्रमुख जनरल उपेंद्र द्विवेदी यांनी अलीकडेच सांगितले की रिअल-टाइम उपग्रह बुद्धिमत्ता आणि सुरक्षित संप्रेषण वेगाने विकसित केले जातील. भारत आपल्या विद्यमान उपग्रहांना नवीन तंत्रज्ञानाने सुसज्ज करण्याच्या योजनेवर देखील काम करत आहे. यात इलेक्ट्रो-ऑप्टिकल सिस्टीमच्या पलीकडे सिंथेटिक अपर्चर रडारकडे जाणे समाविष्ट असेल. ते अंधारात आणि ढगांच्या आच्छादनातही स्पष्ट प्रतिमा सक्षम करेल. याव्यतिरिक्त अशा सुधारणांवर काम सुरू आहे. एका उपग्रहाला ग्राउंड स्टेशनवर अवलंबून न राहता थेट दुस-या उपग्रहाला डेटा पाठवता येईल. हे कोणत्याही व्यत्ययापासून मुक्त राहून सीमेवरील प्रत्येक हालचालीची मिनिट-दर-मिनिट थेट माहिती प्रदान करेल.
सायबर-गतिज हल्ल्यांपासून सुरक्षा
एकाच लष्करी उपग्रहावरील अवलंबित्व कमी करणे आणि अनेक व्यावसायिक उपग्रह नेटवर्क वापरणे सायबर.गतिज हल्ल्यांपासून सुरक्षा वाढवेल. एकावर हल्ला झाल्यास दुसरा उपग्रह त्वरित उपलब्ध होईल. ऑपरेशन्स अखंडपणे सुरू राहतील.
लॉजिस्टिक्स, पुरवठा साखळया मजबूत करणे
उपग्रह-आधारित ट्रॅकिंग आणि नियोजन लॉजिस्टिक्स आणि पुरवठा साखळया मजबूत करेल. यामुळे सैन्याला वेळेवर पुरवठा सुनिश्चित होईल, कठीण प्रदेशात पुरवठा सुलभ होईल आणि ऑपरेशनल तयारी वाढेल. यामुळे तोफखाना, क्षेपणास्त्रांचे जलद गोळीबार सुधारणे शक्य होईल, ज्यामुळे कमी दारूगोळयात अधिक प्रभावीता येईल. लांब पल्ल्याच्या ड्रोन ऑपरेशन्स शक्य होतील.
शत्रूला त्यांचे लक्ष्य निश्चित करणे कठीण होईल
लष्करी उपग्रहांची संख्या मर्यादित आहे आणि ते जॅमिंग आणि सायबर हल्ल्यांना बळी पडतात. व्यावसायिक उपग्रह पृथ्वीच्या कमी कक्षेत डझनभर किंवा शेकडो उपग्रह असतात, ज्यामुळे त्यांची क्षमता वाढते. शत्रूची लक्ष्यीकरण रणनीती गुंतागुंतीची होते.
