तेहरान : पश्चिम आशियातील तणावपूर्ण परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर इराणचे नवे सर्वोच्च नेते मोजतबा खामेनेई यांच्या संभाव्य पहिल्या मोठ्या सार्वजनिक उपस्थितीकडे जगाचे लक्ष लागले आहे. दिवंगत सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनेई यांच्या अंत्यसंस्कारानंतर शनिवारी, ११ जुलै रोजी कोम शहरातील हजरत मासूमेह पवित्र स्थळी आयोजित विशेष शोकसभेत मोजतबा सहभागी होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. अली खामेनेई यांच्या मृत्यूनंतर मोजतबा खामेनेई यांची उत्तराधिकारी म्हणून निवड झाली. मात्र युद्धाच्या सुरुवातीपासून त्यांच्या प्रकृती आणि ठावठिकाण्याबाबत अनेक तर्कवितर्क सुरू होते. अली खामेनेई यांच्या मृत्यूनंतरच्या अंत्यसंस्कार कार्यक्रमांमध्ये मोजतबा सार्वजनिकरीत्या दिसले नसल्याचे आंतरराष्ट्रीय वृत्तांतांनी नमूद केले आहे.
वडिलांच्या शोकसभेचे नेतृत्व करण्याची शक्यता
इराणमधील धार्मिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे शहर असलेल्या कोम येथे विशेष शोकसभेचे आयोजन करण्यात आले आहे. मोजतबा खामेनेई या कार्यक्रमात सहभागी झाल्यास सर्वोच्च नेतेपद स्वीकारल्यानंतरची त्यांची ही अत्यंत महत्त्वाची सार्वजनिक उपस्थिती ठरणार आहे. अली खामेनेई यांच्या पार्थिवाची अंत्ययात्रा तेहरानसह अनेक धार्मिक केंद्रांतून काढण्यात आली. कोममध्येही मोठ्या प्रमाणावर नागरिकांनी त्यांना श्रद्धांजली वाहिली होती. त्यानंतर शुक्रवारी त्यांचे पार्थिव मशहद येथे दफन करण्यात आल्याचे वृत्त आहे.
प्रकृतीबाबत अनेक महिन्यांपासून तर्कवितर्क
फेब्रुवारीतील अमेरिका-इस्रायल हल्ल्यानंतर मोजतबा खामेनेई यांच्या प्रकृतीबाबत परस्परविरोधी दावे केले जात होते. ते गंभीर जखमी झाल्याच्या चर्चा होत्या. त्यानंतर दीर्घकाळ ते सार्वजनिक कार्यक्रमांपासून दूर राहिल्याने त्यांच्या प्रकृतीबाबत आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अनेक प्रश्न उपस्थित झाले. आंतरराष्ट्रीय वृत्तसंस्थांच्या अहवालांनुसार, मोजतबा यांना उत्तराधिकारी म्हणून निवडण्यात आले असले तरी अली खामेनेई यांच्या अंत्यसंस्कारांच्या काळात ते सार्वजनिकरीत्या दिसले नव्हते. त्यामुळे कोममधील संभाव्य उपस्थिती ही केवळ धार्मिक कार्यक्रमातील सहभाग म्हणून नव्हे, तर इराणच्या नव्या नेतृत्वाचा सार्वजनिक संदेश म्हणूनही पाहिली जात आहे.
कोमच्या शोकसभेला विशेष राजकीय महत्त्व
कोम हे इराणमधील प्रमुख शिया धार्मिक केंद्र आहे. अली खामेनेई यांच्या अंत्यसंस्काराच्या कार्यक्रमादरम्यान या शहरात मोठ्या प्रमाणावर नागरिक रस्त्यावर उतरले होते. त्यामुळे याच शहरातून मोजतबा खामेनेई सार्वजनिक जीवनात सक्रिय उपस्थिती नोंदवतात का, याला मोठे प्रतीकात्मक आणि राजकीय महत्त्व प्राप्त झाले आहे. मध्यपूर्वेतील तणावपूर्ण सुरक्षा परिस्थिती लक्षात घेता या कार्यक्रमासाठी कडक सुरक्षा व्यवस्था अपेक्षित आहे. मोजतबा यांच्या सार्वजनिक उपस्थितीबाबतच्या वृत्तांमुळे अमेरिका, इस्रायल आणि इतर देशांच्या सुरक्षा तसेच गुप्तचर यंत्रणांचेही या कार्यक्रमाकडे लक्ष असण्याची शक्यता आहे.
अंत्ययात्रेला कोट्यवधींची उपस्थिती असल्याचा दावा
अली खामेनेई यांच्या सहा दिवस चाललेल्या अंत्यसंस्कार आणि श्रद्धांजली कार्यक्रमांमध्ये इराण आणि इराकमध्ये मिळून ४ कोटींहून अधिक नागरिक सहभागी झाल्याचा दावा इराणी सरकारी माध्यमांकडून करण्यात आला आहे. स्वतंत्रपणे या संख्येची पुष्टी करणे कठीण असले, तरी विविध शहरांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर गर्दी झाल्याचे आंतरराष्ट्रीय वृत्तांकनातून स्पष्ट होते. तेहरान, कोम, नजफ, कर्बला आणि मशहद या महत्त्वाच्या धार्मिक व राजकीय केंद्रांमध्ये श्रद्धांजली कार्यक्रम पार पडले. इराणच्या नेतृत्वाने या अंत्यसंस्कारांकडे राष्ट्रीय शोकाबरोबरच राजकीय एकजूट आणि प्रादेशिक प्रभावाचे प्रदर्शन म्हणूनही पाहिल्याचे विश्लेषण केले जात आहे.
जगाचे लक्ष ११ जुलैकडे
मोजतबा खामेनेई कोममधील शोकसभेत प्रत्यक्ष उपस्थित राहिल्यास त्यांच्या प्रकृतीबाबतच्या अनेक अफवांना उत्तर मिळू शकते. त्याचवेळी ते आपल्या पहिल्या महत्त्वपूर्ण सार्वजनिक संदेशातून अमेरिका, इस्रायल आणि इराणच्या प्रादेशिक प्रतिस्पर्ध्यांबाबत कोणती भूमिका मांडतात, याकडेही जगाचे लक्ष असेल. इराणमधील नेतृत्वबदल, युद्धानंतरची सुरक्षा परिस्थिती आणि अमेरिका-इस्रायलसोबतचा तणाव या पार्श्वभूमीवर मोजतबा खामेनेई यांची संभाव्य सार्वजनिक उपस्थिती हा केवळ धार्मिक कार्यक्रम न राहता मोठा भू-राजकीय संकेत ठरू शकतो.
