20.9 C
Latur
Tuesday, September 28, 2021
Homeविशेषपायबंद गरजेचाच!

पायबंद गरजेचाच!

अश्लील चित्रपटांच्या आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेशी राज कुंद्राचा संबंध असल्याच्या आरोपावरून बॉलिवूड अभिनेत्री शिल्पा शेट्टीचा पती राज कुंद्रा याला नुकतीच अटक करण्यात आली आहे. तथापि कोणत्याही आरोपीवरील गुन्हा सिद्ध करण्यासाठी पोलिस यंत्रणेला उपलब्ध पुराव्यांची साखळी अत्यंत काटेकोरपणाने तयार करावी लागते. त्यामध्ये काही विसंगती राहिल्या तर आरोपी मोठा असल्यामुळे त्याचा गवगवा बराच होऊनही अंतिमत: हाताशी काहीच लागणार नाही. त्यामुळे तपास यंत्रणांना अत्यंत सावधगिरीने यामध्ये भूमिका पार पाडावी लागणार आहे. यानिमित्ताने पोर्नोग्राफीच्या माध्यमातून समाजात विकृती पसरवणा-यांवर पायबंद घालण्यासाठी अधिक कसोशीने प्रयत्नांची गरज असल्याचेही समोर आले आहे.

एकमत ऑनलाईन

कोणत्याही गुन्ह्यांचे प्रकरण जेव्हा न्यायप्रविष्ट असते तेव्हा त्याचा निकाल लागेपर्यंत त्यातील आरोपीला गुन्हेगार ठरवू नये, असा कायद्याचा संकेत आहे. त्यामुळे सध्या देशभरात चर्चेत आलेल्या राज कुंद्रा यांच्या प्रकरणाबाबत बोलताना सर्वप्रथम मला हे नमूद करावे लागेल की अद्यापही त्याच्यावरील आरोप सिद्ध झालेले नाहीत. कायदेशीर प्रक्रियेमध्ये आरोप सिद्ध करणे ही खूप मोठी कसोटी असते. कारण समाजातील चर्चा, आरोप करण्यात आलेल्या व्यक्तीचा पूर्वेतिहास, विविध स्रोतांतून समोर येत असलेले पुरावे, प्रत्यक्षदर्शींचे म्हणणे या सर्व गोष्टींवरून माध्यमे किंवा लोक आरोपीला गुन्हेगार म्हणून संबोधू शकतात. मात्र न्यायालयामध्ये कायद्याच्या कसोटीवर हे सर्व पुरावे तावून सुलाखून निघत असतात. त्यांचे अवलोकन करून, उलटतपासणी करून मगच न्यायालय आरोपीवरील गुन्हा सिद्ध होत आहे किंवा नाही याचा निकाल देत असते.

बॉलिवूड अभिनेत्री शिल्पा शेट्टीचा नवरा आणि उद्योगपती म्हणून ओळखला जाणारा राज कुंद्रा याला २०१२ मध्ये आयपीएलच्या स्पॉट फिक्सिंगमध्ये देखील अटक झाली होती. तेव्हा त्याचा संघ राजस्थान रॉयल्सला दोन वर्षांसाठी खेळण्यास बंदी घातली होती. आता पॉर्नउद्योगाशी संबंध असल्याच्या कारणावरून अटक करण्यात आली आहे. अश्लील चित्रपटांच्या आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेशी राज कुंद्राचा संबंध असल्याचे सांगत ही अटक करण्यात आली आहे. पोलिसांनी या प्रकरणाचा शोध घेताना काही मंडळींना ताब्यात घेतले आणि त्यांच्या चौकशीतून राज कुंद्राचे नाव समोर आले. पोलिसांनी यासंदर्भातील अनेक पुरावे गोळा केल्याचा दावा केला आहे.

पुराव्यांचे दोन प्रकार असतात. एक परिस्थितीजन्य पुरावा आणि दुसरा प्रत्यक्ष पुरावा. एखादा खटला परिस्थितीजन्य पुराव्यावर आधारित असेल तर ती पुराव्यांची साखळी निर्माण करावी लागते. या साखळीमध्ये जर कच्चे दुवे राहिले तर त्याचा आरोपी फायदा घेतात. राज कुंद्राच्या प्रकरणामध्ये महत्त्वाचा पुरावा म्हणजे व्हॉट्सअ‍ॅपवरील चॅटिंग आणि त्याअनुषंगाने पैसे जमा करणे. भारतीय पुरावा कायद्यानुसार गुन्हा शाबित करण्याची जबाबदारी फिर्यादी पक्षावर असते. परंतु काही अपवादात्मक परिस्थितीमध्ये भारतीय पुरावा कायदा असे सांगतो की, एखादी गोष्ट जर आरोपीच्या माहितीतील असेल तर ते आरोपीला सिद्ध करावे लागते. उदाहरणार्थ, एखाद्या वेळेस आरोपीचे कपडे रक्ताने माखलेले सापडले आणि खून झालेल्या ठिकाणच्या जवळपास तो होता असे आढळले; तर रक्तगट जरी मिळताजुळता नसला तरी ते रक्त आले कसे हे आरोपीला सांगावे लागते.

जिल्हा परिषदेत उद्यापासून बदल्यांचा हंगाम

मोबाईल संभाषण, व्हॉट्सअ‍ॅप चॅट याबाबतही हाच नियम असतो. प्रमोद महाजन खून खटल्यामध्ये तपासादरम्यान आढळलेले काही एसएमएस हे प्रवीण महाजननी पाठवले आहेत, असे आमचे म्हणणे होते. मात्र बचाव पक्षाने तांत्रिक मदतनीसांच्या साहाय्याने न्यायालयामध्ये हे सिद्ध केले की एखाद्या मोबाईलमध्ये अशा प्रकारे मेसेजेस फॅब्रिकेट करता येतात. तशाच प्रकारे मोबाईलधारकाच्या व्हॉट्सअ‍ॅपमध्ये काही आक्षेपार्ह किंवा गुन्ह्याशी मिळतेजुळते मेसेजेस आढळले तर त्या मोबाईलधारकाला हे मेसेज फॅब्रिकेटेड आहेत हे सिद्ध करावे लागते. अशाच प्रकारे विदेशातील बँकांमध्ये पैसे जमा झाल्याचे दिसून आले असेल तर तेही सिद्ध करणे आव्हानात्मक असते. राज कुंद्राच्या प्रकरणामध्ये पोलिस यंत्रणा पुराव्यांची ही साखळी कशा प्रकारे तयार करते हे महत्त्वाचे ठरणार आहे. त्यामध्ये जर काही विसंगती राहिल्या तर आरोपी मोठा असल्यामुळे त्याचा गवगवा बराच होऊनही अंतिमत: हाताशी काहीच लागणार नाही. त्यामुळे तपास यंत्रणांना अत्यंत सावधगिरीने यामध्ये भूमिका पार पाडावी लागणार आहे.

दुसरी गोष्ट अशी की, राज कुंद्रावर आरोप असलेल्या पोर्नोग्राफी चित्रफितींमध्ये काम करणा-या व्यक्ती या सर्व प्रौढ असल्याचे दिसून आले आहे. त्यापैकी कोणीही आमच्यावर दडपण आणून सदर चित्रफिती बनवल्या असल्याचे न्यायालयापुढे किंवा पोलिसांपुढे सांगितलेले नाही. तथापि, पोर्नोग्राफी संदर्भातील कायद्यांमध्ये स्वखुशीने अश्लील चित्रफिती करणे हा बचाव होऊ शकत नाही, हे लक्षात घ्यावे लागेल. भारतामध्ये माहिती-तंत्रज्ञान कायदा २००८ च्या कलम ६७ ए नुसार बलात्कार, शारीरिक शोषण करणा-या, बिभत्स किंवा अश्लील साहित्य प्रकाशित करणा-या किंवा त्यामध्ये हातभार असणा-या व्यक्तीला पाच वर्षांपर्यंत शिक्षा आणि १० लाखांचा दंड अशी शिक्षेची तरतूद आहे. तसेच दुस-यांदा जर अशा प्रकारची चूक केली तर सात वर्षांपर्यंत शिक्षेची तरतूद आहे.

याखेरीज आयपीसीच्या कलम २९२, २९३, २९४, ५००, ५०६ आणि ५०९ अंतर्गतही शिक्षेची तरतूद आहे. एखाद्याचे नग्न किंवा अश्लील व्हीडीओ तयार करणे, तशा प्रकारचे एमएमएस तयार करणे किंवा इलेक्ट्रॉनिक माध्यमातून ते प्रसारित करणे याही गोष्टी या कायद्याच्या कक्षेत येतात. पोर्नोग्राफीविरोधातील कायद्यांचा आधार घेत २०१८ मध्ये भारत सरकारच्या दूरसंचार मंत्रालयाने ८२७ पोर्नोग्राफी साईटस् बंद केल्या होत्या. पण आजही पोर्नोग्राफीचा प्रसार थांबलेला नाही.
यासंदर्भात एक गोष्ट लक्षात घ्यायला हवी, ती म्हणजे बलात्कारासारख्या अमानवी प्रवृत्ती बोकाळण्यामध्ये आणि विकृत मानसिकता तयार होण्यामागे इंटरनेटवर सहज उपलब्ध असलेली अश्लील सामग्रीही कारणीभूत आहे. मोबाईल फोनच्या रूपाने अश्लीलता खिशात घेऊन वावरण्याची मोकळीक लोकांना मिळाली आहे.

केवळ महानगरे किंवा शहरांतच नव्हे, तर अगदी दुर्गम गावांतसुद्धा ही सुविधा पोहोचली असल्यामुळे सगळीकडेच विकृत मानसिकतेने जन्म घेतला आहे. मने प्रदूषित करणारी ही सामग्री अत्यंत सहजगत्या उपलब्ध असणे हे महत्त्वाचे कारण आहे. संपूर्ण जगभरात इंटरनेटच्या माध्यमातून पोहोचणारी अश्लीलता आणि विकृत सामग्री हा चिंतेचा विषय बनला आहे. असे असताना अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा संबंध पोर्नोग्राफीशी जोडणा-यांची तर कीव करावी तेवढी कमीच आहे. समाजावर अत्यंत घातक परिणाम करणा-या कोणत्याही घटकावर बंदी घालण्यास विरोध करताना काहीजण सातत्याने अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा आधार घेताना दिसतात. पण याचे समाजावर होणारे दूरगामी परिणाम लक्षात घेतले जात नाहीत. आज इंटरनेटवर अश्लीलतेचा प्रसार फार झपाट्याने होत आहे. या सा-यामागे पैसा कमावणे हाच उद्देश असल्याचे दिसून येते.

समाजात विकृतींचा प्रसार करून संपत्ती कमावण्याचा प्रयत्न करणा-यांना पायबंद घालणे गरजेचे आहे. मोबाईल फोन, इंटरनेटमुळे आज जग जवळ आले आहे. रोजच्या आयुष्यातील असंख्य गोष्टी सुकर झाल्या आहेत; मात्र पोर्नोग्राफी हा इंटरनेटला लागलेला एक कलंक आहे. तो पुसून टाकण्यासाठी कायदा व्यवस्था आणि समाजव्यवस्था यांनी एकत्रित प्रयत्न करण्याची गरज आहे. अन्यथा, या अपप्रवृत्ती फोफावत जाणार हे उघड आहे.
(शब्दांकन : हेमचंद्र फडके)

पद्मश्री अ‍ॅड. उज्ज्वल निकम,
विशेष सरकारी वकील

ताज्या बातम्या

आणखीन बातम्या

1,527FansLike
194FollowersFollow
SubscribersSubscribe

लोकप्रिय बातम्या