नवी दिल्ली : केंद्र सरकारने वंदे मातरमला राष्ट्रगीत ‘जन गण मन’ समान दर्जा देण्याचा निर्णय घेतला आहे. पश्चिम बंगाल विधानसभा निवडणुकीत भाजपला मिळालेल्या विजयानंतर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या मंत्रिमंडळाच्या पहिल्या बैठकीत हा निर्णय घेण्यात आला.
मंत्रिमंडळाच्या निर्णयानुसार, बंकिमचंद्र चटर्जी यांनी रचलेल्या वंदे मातरम्वर आता तेच नियम आणि निर्बंध लागू होतील, जे सध्या राष्ट्रगीतावर लागू आहेत. म्हणजेच, त्याचा अपमान केल्यास किंवा त्याच्या गायनात अडथळा आणल्यास शिक्षा होईल. सध्या राष्ट्रीय ध्वज, संविधान आणि राष्ट्रगीताचा अपमान केल्यास तुरुंगवास, दंड किंवा दोन्हीची तरतूद आहे आणि आता वंदे मातरमचाही यात समावेश केला जाईल.
कायद्यात बदल आणि शिक्षेची तरतूद
सरकार वंदे मातरमला १५० वर्षे पूर्ण झाल्याच्या निमित्ताने हा बदल करत आहे. यासाठी कायद्याच्या कलम ३ मध्ये सुधारणा केली जाईल. या कलमानुसार, जर एखादी व्यक्ती जाणूनबुजून राष्ट्रगीत गाण्यात अडथळा आणत असेल किंवा त्याला थांबवत असेल, तर त्याला तीन वर्षांपर्यंत तुरुंगवास किंवा दंड किंवा दोन्ही शिक्षा होऊ शकतात. पुन्हा गुन्हा केल्यास किमान एक वर्षाच्या शिक्षेची तरतूद आहे. सुधारणेनंतर हेच नियम वंदे मातरमलाही लागू होतील.
सरकारने मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली
केंद्र सरकारने बुधवारी भारताचे राष्ट्रगीत वंदे मातरम्च्या गायनासाठी अधिकृत प्रोटोकॉलसाठी मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली. मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, वंदे मातरमची संपूर्ण अधिकृत आवृत्ती, ज्यात सहा श्लोक आहेत आणि ज्याचा कालावधी अंदाजे ३ मिनिटे आणि १० सेकंद आहे, प्रमुख शासकीय समारंभांमध्ये सादर किंवा वाजवली जावी. यामध्ये राष्ट्रध्वज फडकवणे, राष्ट्रपती आणि राज्यपालांच्या अधिकृत कार्यक्रमांमध्ये औपचारिक आगमन आणि प्रस्थान समारंभ आणि अशा समारंभांमध्ये त्यांच्या नियोजित भाषणांपूर्वी आणि नंतरचे कार्यक्रम समाविष्ट आहेत.
आधी ‘वंदे मातरम’ गायले जाणार त्यानंतर ‘राष्ट्रगीत’
जर एखाद्या कार्यक्रमात ‘वंदे मातरम्’ आणि ‘राष्ट्रगीत’ दोन्ही सादर करायचे असतील, तर आधी ‘वंदे मातरम’ गायले जाईल आणि त्यानंतर ‘राष्ट्रगीत’. मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये पुढे हे देखील स्पष्ट केले आहे की, प्रेक्षकांनी आदराचे प्रतीक म्हणून दोन्ही सादरीकरणादरम्यान सावधान स्थितीत उभे राहावे अशी अपेक्षा आहे.
वंदे मातरम्ला प्रोत्साहन द्या
गृह मंत्रालयाने शाळा-महाविद्यालये आणि महत्त्वाच्या संस्थात्मक कार्यक्रमांदरम्यान वंदे मातरम गाण्याला प्रोत्साहन देण्याचे आवाहनही केले आहे. या उपायाचा उद्देश विद्यार्थी आणि सामान्य जनतेमध्ये राष्ट्रीय प्रतीकांबद्दल जागरूकता आणि आदर वाढवणे हा आहे. हे देखील नमूद केले आहे की जेव्हा वंदे मातरम एखाद्या बँडद्वारे सादर केले जाते, तेव्हा त्यापूर्वी ढोलाच्या थापा किंवा बिगुलच्या आवाजाने औपचारिकपणे गायनाची सुरुवात सूचित केली पाहिजे.
चित्रपटगृहे आणि चित्रपट प्रदर्शनांसाठी सूट
त्याचबरोबर, मंत्रालयाने चित्रपटगृहे आणि चित्रपट प्रदर्शनांसाठी विशिष्ट सूट दिली आहे. निर्देशानुसार, चित्रपटाच्या साउंडट्रॅकचा भाग म्हणून वंदे मातरम वाजवले गेल्यास प्रेक्षकांना उभे राहण्याची आवश्यकता नाही, कारण मनोरंजन स्थळांमध्ये प्रेक्षकांना उभे राहण्यास भाग पाडल्याने पाहण्याचा अनुभव बाधित होऊ शकतो आणि संभाव्यत: प्रेक्षकांमध्ये गोंधळ निर्माण होऊ शकतो.
