नवी दिल्ली/मुंबई : हृदयाशी संबंधित समस्या हे जगभरातील मृत्यूचे सर्वात मोठे कारण आहे. हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी आजारामुळे दरवर्षी लाखो लोकांना आपला जीव गमवावा लागतो. आतापर्यंत असे मानले जात होते की इस्ट्रोजेन हा हार्मोन महिलांच्या शरीरात तयार होतो, जो त्यांच्या हृदयाभोवती ढाल म्हणून काम करतो. यामुळे महिलांच्या हृदयाशी संबंधित समस्या कमी होतात.
आता स्त्रियांचे हे कवच तुटताना दिसत आहे. मुंबईतील सायन हॉस्पिटलच्या नवीन आकडेवारीनुसार गेल्या दोन वर्षांत हृदयविकाराने ग्रस्त महिलांच्या संख्येत २० टक्क्यांनी वाढ झाली आहे. पूर्वी असे मानले जात होते की वृद्धापकाळात हृदयविकार होतो, परंतु आता २० ते ४० वर्षांच्या तरुण महिलाही रुग्णालयात दाखल होत आहेत. ५० ते ६० वर्षे वयोगटातील महिलांमध्ये सर्वाधिक धोका दिसून आला असला तरी तरुण महिलांवर शस्त्रक्रिया करणे ही चिंतेची बाब आहे.
सोप्या भाषेत सांगायचे तर, जेव्हा हृदयाच्या नसात अडथळा निर्माण होतो किंवा हृदय व्यवस्थित काम करत नाही, तेव्हा डॉक्टर ते दुरुस्त करण्यासाठी ऑपरेशन किंवा दुरुस्तीचे काम करतात. याला ह्रदयाची प्रक्रिया म्हणतात. यात अँजिओप्लास्टी, स्टेंट घालणे किंवा पेसमेकर बसविणे यासारख्या प्रक्रियेचा समावेश आहे. सायन हॉस्पिटलच्या आकडेवारीनुसार, महिलांमध्ये हृदयविकाराच्या प्रक्रियेची संख्या २०२३ मधील ७४२ वरून २०२५ मध्ये ८८४ पर्यंत वाढली आहे. सर्वात धक्कादायक गोष्ट ही आहे की हृदयविकार आता केवळ वयस्कर महिलांपुरतेच मर्यादित राहिलेले नाहीत.
२० ते ४० वर्षे वयोगटातील तरुणींवरही हृदयाशी संबंधित उपचार सुरू आहेत. तथापि, सर्वात जास्त प्रभावित वयोगटातील ५० ते ६० वर्षे आहेत. एकूण प्रक्रियेपैकी सुमारे २०% कोरोनरी अँजिओप्लास्टी होती, जी थेट हृदयविकाराच्या झटक्याशी संबंधित आहे. या बदलत्या पॅटर्नमुळे हे स्पष्ट झाले आहे की आता कोणताही वयोगट किंवा लिंग सुरक्षित नाही.
ताण-तणावामुळे अधिक परिणाम
इस्ट्रोजेनचे संरक्षणक गुण कमी झाल्यामुळे रक्तवाहिन्यांवर दाब आणि कोलेस्ट्रॉलचे प्रमाण जास्त होऊ शकते, ज्यामुळे ऍथेरोस्क्लेरोसिस (धमन्यांमध्ये फॅटचे जडण) होण्याची शक्यता वाढते. सामाजिक आणि मानसिक ताण देखील मोठ्या प्रमाणात परिणाम करतात. महिलांना कुटुंब, काम आणि सामाजिक जबाबदा-या सांभाळताना ताण जास्त सहन करावा लागतो, ज्यामुळे उच्च रक्तदाब, हृदयस्पंदनाचा अनियमितपणा आणि स्ट्रेस हार्मोन्सची जास्त पातळी वाढते. त्याचबरोबर, काही अभ्यास सांगतात की महिलांमध्ये हृदयविकाराची लक्षणे पुरुषांपेक्षा वेगळी किंवा सौम्य असतात, जसे की थकवा, डोकेदुखी किंवा पोटात दुखणे, ज्यामुळे वेळेत निदान होणे उशिरा होते.
नियमीत व्यायाम गरजेचा
एकूणच, आधुनिक जीवनशैली, हार्मोनल बदल आणि मानसिक ताण ह्या तिन्ही घटकांमुळे महिलांमध्ये हृदय विकार वाढत आहेत. योग्य आहार, नियमित व्यायाम, ताण व्यवस्थापन आणि वेळेवर वैद्यकीय तपासणी या उपाययोजनांमुळे हा धोका कमी केला जाऊ शकतो. महिलांनी हृदयाच्या आरोग्याकडे अधिक लक्ष देणे आवश्यक आहे, कारण लक्षणे सौम्य दिसली तरी गंभीर परिणाम होऊ शकतात.
