मुंबई : हेडफोन आणि इअरफोनचा वाढता वापर तरुणांच्या श्रवणशक्तीवर दुष्परिणाम करत आहे. वारंवार इअरफोनचा वापर, जास्त वेळ डिजिटल उपकरणांवर घालवणे आणि शहरांमध्ये वाढलेली आवाजाची पातळी यामुळे २० ते ३० वयोगटातील तरुणांमध्ये श्रवणविषयक समस्या वाढत आहेत. योग्य वेळी प्रतिबंधात्मक उपाय न केल्यास ही समस्या पुढे जाऊन कायमस्वरूपी श्रवणशक्ती कमी होण्याचे मुख्य कारण ठरू शकते.
आजच्या डिजिटल युगात अनेक तरुण दररोज कामाच्या ठिकाणी, संगीत फावल्या वेळेत तसेच प्रवासात संगीत ऐकण्यासाठी, गेमिंग किंवा ऑनलाइन कंटेंट पाहण्यासाठी तासनतास इअरफोनचा वापर करतात. मात्र सतत मोठ्या आवाजाच्या संपर्कात राहिल्याने कानांना विश्रांती मिळत नाही. यामुळे कानाच्या आतील संवेदनशील संरचनेवर परिणाम होऊन श्रवणशक्ती कमी होण्याचा धोका वाढतो.
मुंबईतील अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल येथील कान, नाक, घसा विकार तज्ज्ञ डॉ. अंकित जैन म्हणाले, इअरफोन्स हा प्रत्येकाच्या दैनंदिन जीवनाचा एक अविभाज्य भाग ठरला आहे, परंतु त्याच्या जास्त आवाजामुळे कालांतराने श्रवणशक्तीला हानी पोहोचू शकते. आपल्या कानाच्या आतील भागात नाजूक संवेदी पेशी असतात ज्या मेंदूसाठी ध्वनीच्या माध्यमातून सिग्नल पोहोतवणाचे काम करतात.
मोठ्या आवाजाच्या सततच्या संपर्कामुळे या पेशींचे कायमचे नुकसान होऊ शकते आणि एकदा त्या प्रभावित झाल्या की त्या पुन्हा निर्माण होऊ शकत नाहीत. दरमहा, २०-३० वयोगटातील जवळजवळ ६०% व्यक्तींना हेडफोन्सचा दीर्घकाळ वापर आणि मोठ्या आवाजाच्या वारंवार संपर्कामुळे श्रवण क्षमता कमी झाल्याची लक्षणे दिसून येतात. डॉ. जैन पुढे सांगतात की, १० पैकी ६ तरुण कानात सतत आवाज येणे (टिनिटस), संभाषण स्पष्ट ऐकू न येणे किंवा मोबाईल-लॅपटॉपवरील आवाज वारंवार वाढवण्याची गरज भासणे अशा तक्रारी नोंदवतात. अशा सवयी दीर्घकाळ आढळल्यास भविष्यात कायमस्वरूपी श्रवणशक्ती कमी होण्याचा धोका वाढू शकतो.
इलेक्ट्रॉनिक्स गॅझेटचा अधिक वापर
शहरी वातावरणातील वाढत्या आवाजाच्या पातळीमुळेही ही समस्या तीव्रतेने वाढत असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात. वाढता ट्राफिक, सुरु असलेली बांधकामे आणि सार्वजनिक ठिकाणांवरील गोंगाट यामुळे बरेचजण कामातील हेडफोन्सचा आवाज वाढवतात, ज्याचा थेट परिणाम त्यांच्या कानांवर होतो.
४० टक्के तरुणांमध्ये समस्या
डोंबिवलीतील एम्स हॉस्पिटलच्या ईएनटी सर्जन डॉ. नेहा पंगम म्हणाल्या, सध्या दरमहा २० ते ३० वयोगटातील सुमारे ४० टक्के तरुणांमध्ये श्रवणविषयक समस्यांची सुरुवातीची लक्षणे दिसू आली आहेत. कानात आवाज येणे, गर्दीत स्पष्ट ऐकू न येणे, वारंवार लोकांना पुन्हा बोलण्यास सांगावे लागणे, कानात दाब जाणवणे किंवा फोनवरील आवाज सतत वाढवावा लागणे अशा तक्रारी वाढत आहेत. हे तरुणांमधील श्रवण क्षमतेसंबंधीत समस्या वाढल्याचे स्पष्ट करते.
