नवी दिल्ली : सीबीएसईच्या बारावीच्या परीक्षा मूल्यमापन प्रक्रियेवरून देशातील राजकीय वातावरण पुन्हा एकदा तापले आहे. लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते Rahul Gandhi यांनी केंद्र सरकारवर गंभीर आरोप करत विद्यार्थ्यांच्या भविष्याशी खेळ केल्याचा दावा केला आहे. दुसरीकडे केंद्रीय शिक्षणमंत्री Dharmendra Pradhan यांनी राहुल गांधींच्या आरोपांना फेटाळून लावत त्यांच्यावरच तांत्रिक प्रगतीला विरोध करण्याचा आरोप केला आहे.
“१८.५ लाख विद्यार्थ्यांसाठी प्रश्न विचारणे थांबवणार नाही”
राहुल गांधी यांनी गुरुवारी सोशल मीडियावर आणि माध्यमांशी संवाद साधताना केंद्र सरकारवर थेट निशाणा साधला. माझ्यावर कितीही टीका केली तरी सरकारचे अपयश आणि कथित गैरव्यवहार झाकले जाणार नाहीत, असे ते म्हणाले. सीबीएसईच्या मूल्यमापनासाठी निवडण्यात आलेल्या कोएम्प्ट (Coempt) कंपनीच्या नियुक्तीवर त्यांनी प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले. राहुल गांधी म्हणाले की, हीच कंपनी पूर्वी “ग्लोबारेना” या नावाने कार्यरत होती आणि ती काही वादांमध्ये अडकली होती. अशा पार्श्वभूमीच्या कंपनीला सीबीएसईसारख्या महत्त्वाच्या राष्ट्रीय परीक्षेच्या कामासाठी नियुक्त करण्यामागे नेमके कोणाचे आदेश होते, असा सवाल त्यांनी उपस्थित केला.
कंपनीच्या निवडीवरून सरकारला घेरण्याचा प्रयत्न
राहुल गांधी यांनी सरकारसमोर अनेक प्रश्न उपस्थित केले आहेत. कंपनीची पार्श्वभूमी तपासण्यात आली होती का? जर तपासणी झाली असेल तर वादग्रस्त इतिहास असूनही तिला काम का देण्यात आले? आणि जर तपासणीच झाली नसेल तर ती अधिक गंभीर बाब आहे, असे त्यांनी म्हटले. त्यांच्या मते, दोन्ही परिस्थितीत जबाबदारी केंद्र सरकारचीच ठरते. सरकारने प्रकरण गांभीर्याने घेतले असते तर केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांना आतापर्यंत पदावरून दूर केले गेले असते, असा आरोपही त्यांनी केला.
धर्मेंद्र प्रधानांचा पलटवार
यापूर्वीच धर्मेंद्र प्रधान यांनी राहुल गांधींवर जोरदार टीका केली होती. राहुल गांधी हे सातत्याने देशाच्या तांत्रिक आणि डिजिटल प्रगतीवर प्रश्न उपस्थित करतात, असा आरोप त्यांनी केला. सीबीएसई निकाल प्रक्रियेत मोठ्या प्रमाणावर गैरप्रकार झाल्याचा दावा राहुल गांधींनी केला असला तरी त्यासाठी कोणतेही ठोस पुरावे सादर करण्यात आलेले नाहीत, असे प्रधान यांनी म्हटले. ते म्हणाले की, यापूर्वी राहुल गांधींनी डिजिटल इंडिया, ईव्हीएम आणि इतर अनेक तांत्रिक सुधारणांवरही प्रश्न उपस्थित केले होते. शिक्षणासारख्या संवेदनशील विषयाचे राजकारण करू नये, असे आवाहनही त्यांनी केले.
जयराम रमेश यांचीही सरकारवर टीका
दरम्यान, काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते Jairam Ramesh यांनीही केंद्र सरकारवर जोरदार हल्लाबोल केला. त्यांनी सोशल मीडिया पोस्टमध्ये शिक्षण मंत्रालय हे भ्रष्टाचार आणि गैरव्यवस्थापनाचे केंद्र बनल्याचा आरोप केला. रमेश यांच्या मते, २०२४ मधील एनटीए आणि नीट वादानंतरही केंद्र सरकारने आवश्यक सुधारणा केल्या नाहीत. त्यामुळे आता सीबीएसईच्या मूल्यमापन प्रक्रियेबाबतही गंभीर प्रश्न निर्माण झाले आहेत. देशभरातील लाखो विद्यार्थ्यांच्या भविष्याशी संबंधित विषयात सरकारची भूमिका संशयास्पद असल्याचा आरोप त्यांनी केला.
प्रथमच वापरण्यात आली ‘ओएसएम’ प्रणाली
या वादाच्या केंद्रस्थानी असलेली ओएसएम (On-Screen Marking) प्रणाली सीबीएसईने यंदा मोठ्या प्रमाणावर वापरली. धर्मेंद्र प्रधान यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, बारावीच्या परीक्षेला सुमारे १७ लाख विद्यार्थी बसले होते. या विद्यार्थ्यांच्या सुमारे ९८ लाख उत्तरपत्रिका प्रतींचे डिजिटायझेशन करण्यात आले. प्रत्येक उत्तरपत्रिकेत सरासरी ४० पाने असल्याने जवळपास ४० कोटी पानांचे स्कॅनिंग आणि डिजिटल मूल्यांकन करण्यात आले. सीबीएसईने प्रथमच एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर ओएसएम प्रणालीचा वापर करून उत्तरपत्रिकांचे मूल्यमापन केले असल्याचे प्रधान यांनी स्पष्ट केले.
पुनर्मूल्यमापन प्रक्रियेकडे विद्यार्थ्यांचे लक्ष
सीबीएसईच्या निकालांबाबत काही तक्रारी आणि प्रश्न समोर आल्यानंतर आता पुनर्मूल्यमापन प्रक्रिया सुरू करण्यात येणार आहे. शिक्षण मंत्रालयाच्या म्हणण्यानुसार सर्व उत्तरपत्रिका सुरक्षितपणे जतन करण्यात आल्या असून विद्यार्थ्यांना नियमानुसार पुनर्तपासणी आणि पुनर्मूल्यमापनाची संधी उपलब्ध राहणार आहे.
राजकारण विरुद्ध विद्यार्थ्यांचे भविष्य
सीबीएसई मूल्यांकन प्रक्रियेभोवती निर्माण झालेला वाद आता केवळ शैक्षणिक विषय राहिलेला नाही, तर तो थेट राजकीय संघर्षाचे रूप घेत आहे. एका बाजूला काँग्रेस सरकारवर पारदर्शकतेचा अभाव असल्याचा आरोप करत आहे, तर दुसरीकडे केंद्र सरकार संपूर्ण प्रक्रिया सुरक्षित आणि तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम असल्याचा दावा करत आहे. या वादातून नेमके सत्य काय आहे, याची उत्तरे आगामी चौकशी, पुनर्मूल्यमापन प्रक्रिया आणि अधिकृत अहवालांमधून स्पष्ट होणार असली तरी सध्या लाखो विद्यार्थी आणि पालकांचे लक्ष या घडामोडींवर केंद्रित झाले आहे.
