सध्या सोशल मीडियावर जांभळांच्या पिकाबाबतची एक पोस्ट प्रचंड व्हायरल होत आहे. या पोस्टमध्ये असा दावा केला जात आहे की, ज्या वर्षी जांभळाच्या झाडाला मोठ्या प्रमाणात फळे येतात आणि त्यांचा जमिनीवर सडा पडतो, त्या वर्षी भीषण दुष्काळ पडतो. या दाव्यामुळे अनेक शेतकरी आणि सर्वसामान्य नागरिकांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. मात्र, या दाव्यामागे वैज्ञानिक तथ्य किती आणि अंधश्रद्धा किती, हे जाणून घेणे गरजेचे आहे.
सोशल मीडियावर फिरणाऱ्या या माहितीनुसार, निसर्गात होणारे बदल हे भविष्यातील नैसर्गिक आपत्तींचे संकेत असतात. जांभळाचे झाड हे जमिनीतील पाण्याचे प्रमाण ओळखण्यास सक्षम असते, त्यामुळे जर एखाद्या वर्षी जांभळांचा सडा पडत असेल, तर हे झाड पाणी कमी होणार असल्याचे पूर्वसंकेत देत असते, असा तर्क या पोस्टमध्ये मांडण्यात आला आहे.
कृषी तज्ज्ञ आणि पर्यावरण अभ्यासकांच्या मते, या दाव्याला कोणताही वैज्ञानिक आधार नाही. झाडाला फळे येणे ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. झाडावर फळे येण्याचे प्रमाण हे प्रामुख्याने हवामान, पिकाचे वय, झाडाची आरोग्य स्थिती, मातीतील पोषक तत्वे आणि त्या विशिष्ट वर्षातील पावसाचे प्रमाण यावर अवलंबून असते. दरवर्षी झाडांना फळे येण्याचे प्रमाण सारखे नसते. काही वर्षांत ‘ऑन’ तर काही वर्षांत ‘ऑफ’ असे चक्र असते. ज्या वर्षी झाडाची वाढ चांगली होते आणि योग्य हवामान मिळते, त्या वर्षी फळांचे उत्पादन भरघोस मिळते. तसेच, जांभळाच्या बहराच्या काळात जर वातावरणात अचानक बदल झाला, तर फळे गळण्याचे प्रमाण वाढते. याचा अर्थ दुष्काळाशी जोडणे चुकीचे आहे.
वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहिले तर फळांचा सडा पडणे हे केवळ पिकाच्या उत्पादकतेशी संबंधित आहे. महाराष्ट्रातील विविध भागांत यावर्षी जांभळाचे उत्पादन चांगले झाले आहे, हे त्या भागातील हवामान अनुकूल असल्याने घडले आहे. कोणत्याही पिकाचे उत्पादन वाढले किंवा कमी झाले म्हणजे तो दुष्काळाचा किंवा सुबत्तेचा इशारा नसून, तो कृषी विज्ञानाचा भाग आहे.
सोशल मीडियावर पसरणाऱ्या अशा प्रकारच्या पोस्टवर विश्वास ठेवण्यापूर्वी माहितीची खातरजमा करणे आवश्यक आहे. जांभळांचा सडा आणि दुष्काळ यांचा थेट संबंध जोडणारा कोणताही शास्त्रीय पुरावा उपलब्ध नाही. त्यामुळे, अशा अफवांकडे दुर्लक्ष करून वैज्ञानिक दृष्टीकोन ठेवणेच हिताचे ठरेल. शेतीशी संबंधित माहितीसाठी नेहमी अधिकृत कृषी विद्यापीठे किंवा हवामान खात्याच्या माहितीवरच विश्वास ठेवावा.
