भारतात यंदा मान्सूनचे आगमन वेळेत झाले असले तरी, जून महिन्याने गेल्या १४६ वर्षांतील सर्वात मोठ्या दुष्काळी स्थितीची नोंद केली आहे. संपूर्ण देशात जून महिन्यात ४० टक्क्यांपेक्षा जास्त पावसाचा तुटवडा जाणवला असून, मध्य भारतात तर ही तूट ६० टक्क्यांच्या पार गेली आहे. ४ जून रोजी मान्सून केरळमध्ये दाखल झाला आणि १५ जूनपर्यंत त्याने दक्षिण आणि पूर्व भारताचा बराचसा भाग व्यापला, पण त्यानंतर अचानक मान्सूनची प्रगती थांबली. हवामान विभागाच्या मते, मान्सूनच्या या सुस्तीमागे कोणतीही एक घटना नसून मुख्य पाच मोसमी कारणे जबाबदार आहेत.
या परिस्थितीमागे मॅडन ज्युलियन ऑसिलेशन हा ढग आणि वादळांचा जागतिक प्रवाह कमकुवत असणे हे पहिले कारण आहे. हा प्रवाह हिंदी महासागरावर असतो तेव्हा भारतात पाऊस वाढतो, परंतु जूनमध्ये तो पुढे निघून गेल्यामुळे मान्सूनचा जोर ओसरला. तसेच, हिंदी महासागरातून भारताकडे येणारे सोमाली जेट वारे यंदा अत्यंत कमकुवत राहिल्याने समुद्रातील बाष्पयुक्त हवा भारताच्या भूभागापर्यंत पोहोचू शकली नाही. याशिवाय, वायव्य भारत आणि पश्चिम आशियातील वाळवंटी भागातून आलेल्या अत्यंत उष्ण आणि कोरड्या हवेने मध्य भारतावर एका झाकणासारखे काम केले, ज्यामुळे ढगांचे रूपांतर पावसात होऊ शकले नाही.
प्रशांत महासागराचे तापमान वाढल्यामुळे निर्माण झालेल्या अल-नीनोच्या प्रभावाने मान्सूनचे वारे आणखी कमकुवत केले, कारण जेव्हा जेव्हा अल-नीनो सक्रिय होतो तेव्हा भारतीय मान्सूनवर त्याचा थेट नकारात्मक परिणाम होतो. या काळात मान्सूनला पुढे खेचण्यासाठी अरबी समुद्र आणि बंगालच्या उपसागरात मजबूत कमी दाबाचे पट्टे तयार होणे आवश्यक होते, मात्र योग्य वेळी अशी कोणतीही यंत्रणा विकसित न झाल्याने मान्सून महाराष्ट्र आणि मध्य भारतात बराच काळ रेंगाळला.
जूनमधील या कोरड्या हवामानामुळे खरीप पिकांच्या पेरण्यांना मोठा फटका बसला असून शेती क्षेत्राची चिंता वाढली आहे. केंद्रीय कृषी मंत्रालयाने सुमारे १५० ते २०० जिल्ह्यांवर विशेष देखरेख ठेवली असून शेतकऱ्यांना कमी पाण्यात येणाऱ्या पिकांचे नियोजन करण्याचे आवाहन केले आहे. २३ जूननंतर देशातील काही भागांत पावसाने पुन्हा हजेरी लावली असली, तरी हवामान खात्याच्या अंदाजानुसार, यंदा एकूण मान्सून हा सामान्यपेक्षा कमी म्हणजेच सुमारे ९० टक्के राहण्याची शक्यता आहे.
