तेहरान: जागतिक व्यापारासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जाणाऱ्या ‘होर्मुझच्या सामुद्रधुनी’वरून (Strait of Hormuz) आखाती देशांत पुन्हा एकदा युद्धाचे ढग दाटले आहेत. इराणने आधी हा सागरी मार्ग व्यापारासाठी खुला करण्याचे संकेत दिले होते, मात्र अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या आक्रमक विधानानंतर इराणने अचानक ‘यू-टर्न’ घेत हा मार्ग पुन्हा बंद करण्याचा निर्णय घेतला आहे. या निर्णयामुळे जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती भडकण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
नेमकं प्रकरण काय?
गेल्या काही दिवसांपासून इराण आणि अमेरिका यांच्यात शाब्दिक युद्ध सुरू आहे. इराणने सुरुवातीला मवाळ भूमिका घेत व्यापारी जहाजांसाठी हा मार्ग मोकळा ठेवण्याचे आश्वासन दिले होते. मात्र, ट्रम्प यांनी एका जाहीर सभेत इराणच्या अर्थव्यवस्थेवर निर्बंध अधिक कडक करण्याचे आणि लष्करी कारवाईचे संकेत दिले. ट्रम्प यांच्या या विधानाने इराण संतापला असून, त्यांनी पुन्हा एकदा ‘होर्मुझ’ची नाकेबंदी केली आहे.
जागतिक अर्थव्यवस्थेवर काय परिणाम होणार?
तेलाचा पुरवठा खंडित: जगातील एकूण कच्च्या तेलाच्या व्यापारापैकी सुमारे २० ते ३० टक्के पुरवठा याच मार्गातून होतो. हा मार्ग बंद झाल्याने सौदी अरेबिया, कुवेत आणि यूएई मधून होणारी तेल वाहतूक ठप्प होईल. भारतातही पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमतींवर याचा थेट परिणाम होऊ शकतो. अमेरिकेने आपले ‘विमानवाहू युद्धनौका’ (Aircraft Carrier) आधीच या भागात तैनात केल्या आहेत, त्यामुळे कोणत्याही क्षणी संघर्षाची ठिणगी पडू शकते.
“इराणची ही कृती म्हणजे जागतिक व्यापाराला ओलीस धरण्याचा प्रकार आहे. आम्ही आमच्या मित्रराष्ट्रांच्या आणि व्यापारी जहाजांच्या संरक्षणासाठी कटीबद्ध आहोत.” — डोनाल्ड ट्रम्प, राष्ट्राध्यक्ष, अमेरिका
इराणची भूमिका काय?
इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे की, जोपर्यंत अमेरिका आपले ‘आक्रमक धोरण’ बदलत नाही आणि लादलेले आर्थिक निर्बंध मागे घेत नाही, तोपर्यंत या मार्गावरून होणारी वाहतूक सुरक्षित नसेल.
