वॉशिंग्टन : अमेरिका आणि इराण यांच्यात सुरू असलेल्या शांतता चर्चेच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष Donald Trump यांनी एक महत्त्वपूर्ण घोषणा केली आहे. होर्मुज जलडमरूमध्यातील (Strait of Hormuz) नौदल नाकेबंदी हटविण्याचा निर्णय घेतल्याचे त्यांनी जाहीर केले. या निर्णयामुळे अनेक दिवसांपासून अडकून पडलेले तेलवाहू टँकर आणि मालवाहू जहाजांना मोठा दिलासा मिळणार असून जागतिक तेलपुरवठा पुन्हा सुरळीत होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी व्यापारमार्गांपैकी एक असलेल्या होर्मुज जलडमरूमधून दररोज मोठ्या प्रमाणात कच्च्या तेलाची वाहतूक होते. गेल्या काही काळात वाढलेल्या तणावामुळे या मार्गावर कडक नौदल नाकेबंदी लागू करण्यात आली होती. परिणामी अनेक देशांचे तेलवाहू टँकर आणि व्यापारी जहाजे समुद्रातच अडकून पडली होती. याचा थेट परिणाम जागतिक तेलबाजारावर होत होता. ट्रम्प यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, नाकेबंदी हटवल्यानंतर अमेरिकन सैन्याची टप्प्याटप्प्याने माघार सुरू होणार आहे. यामुळे संबंधित भागातील तणाव कमी होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. तसेच या मार्गावरून होणारी आंतरराष्ट्रीय व्यापार वाहतूक पुन्हा पूर्ववत होईल, असा विश्वासही त्यांनी व्यक्त केला.
जागतिक बाजारपेठेसाठी दिलासादायक बातमी
होर्मुज जलडमरूमधील तणावामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किंमती वाढण्याची भीती निर्माण झाली होती. अनेक तेल आयात करणारे देश पुरवठ्याबाबत चिंतेत होते. अशा परिस्थितीत नाकेबंदी हटविण्याचा निर्णय हा जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी सकारात्मक संकेत मानला जात आहे. विशेषतः आशिया आणि युरोपमधील ऊर्जा आयातीवर अवलंबून असलेल्या देशांना या निर्णयाचा मोठा फायदा होण्याची शक्यता आहे. व्यापारतज्ज्ञांच्या मते, समुद्री वाहतूक सुरळीत झाल्यास तेलाच्या किंमतींवरील दबाव कमी होऊ शकतो.
इराणसमोर अणुकार्यक्रमाबाबत कठोर अटी
मात्र या निर्णयासोबत ट्रम्प यांनी इराणसमोर काही कठोर अटीही ठेवल्या आहेत. त्यांनी स्पष्ट केले की इराणने भविष्यात कोणत्याही परिस्थितीत अण्वस्त्र किंवा अणुबॉम्ब विकसित न करण्याची हमी जगासमोर द्यावी लागेल. अमेरिकेच्या दृष्टीने इराणचा अणुकार्यक्रम हा दीर्घकाळापासून चिंतेचा विषय राहिला आहे. मध्यपूर्वेत कायमस्वरूपी शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी इराणने आपली अण्वस्त्रसंबंधी महत्त्वाकांक्षा पूर्णपणे सोडणे आवश्यक असल्याचे ट्रम्प यांनी नमूद केले. त्यांनी इशारा देताना म्हटले की, भविष्यात इराणने पुन्हा अण्वस्त्र निर्मितीच्या दिशेने पावले उचलल्यास अमेरिका कठोर कारवाई करण्यास मागे हटणार नाही.
होर्मुजसाठी नवे नियम जाहीर
नाकेबंदी हटविण्याबरोबरच ट्रम्प यांनी होर्मुज जलडमरूमधील वाहतुकीसाठी काही नियमही जाहीर केले आहेत. या समुद्री मार्गावरील वाहतूक दोन्ही दिशांनी तात्काळ सुरू करण्यात यावी, अशी त्यांनी भूमिका मांडली आहे. याशिवाय या मार्गावरून जाणाऱ्या कोणत्याही देशाच्या जहाजांकडून अतिरिक्त कर किंवा मनमानी शुल्क आकारले जाणार नाही, असेही त्यांनी स्पष्ट केले. आंतरराष्ट्रीय व्यापार मुक्त आणि सुरक्षित ठेवणे ही सर्व संबंधित पक्षांची जबाबदारी असल्याचे त्यांनी सांगितले.
सागरी सुरक्षेलाही प्राधान्य
सुरक्षेच्या दृष्टीने होर्मुज परिसरातील समुद्रात असलेल्या संभाव्य बारूदी सुरंगांचा शोध घेऊन त्या निष्क्रिय करण्याचे निर्देशही देण्यात आले आहेत. या सुरंगांमुळे तेलवाहू टँकर आणि व्यापारी जहाजांना धोका निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे संबंधित सुरक्षा यंत्रणांनी तातडीने कारवाई करून मार्ग पूर्णपणे सुरक्षित करावा, असे ट्रम्प यांनी म्हटले आहे. दरम्यान, या घोषणेमुळे मध्यपूर्वेतील परिस्थितीवर जगाचे लक्ष लागले असून अमेरिका-इराण शांतता चर्चेच्या पुढील टप्प्यांबाबत उत्सुकता वाढली आहे. नाकेबंदी हटविण्याचा निर्णय प्रत्यक्षात कितपत आणि कधी अमलात येतो, यावर आगामी घडामोडी अवलंबून राहणार आहेत.
