तेहरान : वृत्तसंस्था
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प इराणबाबत मोठा निर्णय घेण्याच्या तयारीत असून, राजनैतिक प्रयत्न अयशस्वी झाल्यास अमेरिका पुन्हा हवाई हल्ले करू शकते, असे संकेत वृत्तांमधून मिळत आहेत. पश्चिम आशियामध्ये पुन्हा एकदा तणाव वाढल्यामुळे ट्रम्प यांच्या प्रमुख सल्लागारांनी लष्करी तयारी सुरू केली आहे. ट्रम्प नुकतेच बीजिंगमध्ये चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांची भेट घेऊन चीन दौ-यावरून परतले आहेत.
जागतिक तेल वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा असलेला ‘स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ’ जलमार्ग पुन्हा सुरू करण्यासाठी आणि मोठा संघर्ष टाळण्यासाठी अनेक देश मध्यस्थी करत आहेत. मात्र, ट्रम्प इराणच्या ताज्या शांतता प्रस्तावामुळे प्रभावित झालेले नाहीत. बीजिंगहून परतताना एअर फोर्स वन विमानामध्ये पत्रकारांशी बोलताना ट्रम्प म्हणाले, ‘मी तो प्रस्ताव पाहिला, जर मला त्याचे पहिले वाक्य आवडले नाही, तर मी तो थेट फेकून देतो.
ट्रम्प आणि शी जिनपिंग यांच्यातील चर्चेनंतर लगेचच हा तणाव वाढला आहे. चीन हा इराणचा महत्त्वाचा मित्रदेश असून होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होणा-या तेल पुरवठ्यावर तो मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे. ट्रम्प यांनी शी जिनपिंग यांच्यासोबतच्या बैठकीत इराणबाबत चर्चा झाल्याची माहिती दिली. मात्र आपण चीनला तेहरानवर दबाव आणण्यास सांगितले नसल्याचे स्पष्ट केले.
पडद्यामागे पेंटागॉन (अमेरिकेचे संरक्षण मुख्यालय) सर्व संभाव्य परिस्थितींसाठी तयारी करत आहे. गेल्या महिन्यातील युद्धविश्रामानंतर, अमेरिकन लष्करी नियोजक ‘ऑपरेशन एपिक फ्युरी’ पुन्हा सुरू करण्याच्या तयारीत आहे असे एका वृत्तपत्राने म्हटले आहे. युद्धविरामानंतर अमेरिका आणि इस्रायली सैन्याने आतापर्यंतची सर्वांत मोठी संयुक्त लष्करी तयारी सुरू केल्याचेही या वृत्तात नमूद करण्यात आले आहे. नाव न सांगण्याच्या अटीवर मध्य पूर्वेतील दोन अधिका-यांनी सांगितले की, हे संभाव्य हल्ले पुढील आठवड्यापासून सुरू होऊ शकतात.
इराणकडे ‘अण्वस्त्रे असू नयेत’ यावर चीनचीही सहमती
ट्रम्प म्हणाले की, इराणला अण्वस्त्रे विकसित करू दिली जाऊ नयेत आणि होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा उघडली पाहिजे, यावर अमेरिका आणि चीन दोन्ही देशांचे एकमत आहे. ट्रम्प म्हणाले, ‘‘मला त्यांच्याबद्दल (शी जिनपिंग) खूप आदर आहे. इराणबाबत त्यांचे मत ठाम आहे की त्यांच्याकडे अण्वस्त्र असू शकत नाही, त्यांनी हे अत्यंत ठामपणे सांगितले. तसेच त्यांनी (इराणने) हा जलमार्ग खुला करावा अशी त्यांची इच्छा आहे. पण ते म्हणतात त्याप्रमाणे, जर त्यांनी तो बंद केला तर तुम्ही त्यांना बंद पाडता. आणि हे खरे आहे, स्ट्रेटवर आमचे (अमेरिकेचे) नियंत्रण आहे. इराणने गेल्या अडीच आठवड्यात कोणताही व्यापार केलेला नाही, जो दररोज अंदाजे ५०० दशलक्ष डॉलर्सचा असतो.’’
तैवानचा मुद्दा राहिला अग्रस्थानी
या शिखर परिषदेत तैवान हा सर्वांत संवेदनशील मुद्दा राहिला. ‘रॉयटर्स’ वृत्तसंस्थेनुसार, शी जिनपिंग यांनी वैयक्तिकरीत्या ट्रम्प यांना चेतावणी दिली की, तैवानवरील मतभेदांमुळे अमेरिका आणि चीनमध्ये थेट संघर्ष होऊ शकतो. चीन या स्वशासित बेटाला आपलाच भाग मानतो, तर तैवान स्वत:ला बीजिंगपासून स्वतंत्र मानतो.
