नवी दिल्ली : निवडणुकीनंतर मतदारांनी निर्माण केलेले राजकीय समीकरण पक्षांतरामुळे बदलत असल्याचे असोसिएशन फॉर डेमोक्रॅटिक रिफॉर्म्स (एडीआर)च्या अहवालातून समोर आले आहे. २०२२ ते २०२६ या कालावधीत देशातील १११ खासदार आणि आमदारांनी आपला पक्ष बदलला. यामध्ये २६ लोकसभा खासदार, ७ राज्यसभा खासदार आणि ७८ आमदारांचा समावेश आहे. एडीआरने २०२२ ते २०२६ दरम्यान झालेल्या निवडणुका आणि पोटनिवडणुकांच्या आधारे हे विश्लेषण केले आहे.
अहवालानुसार, पक्ष बदललेल्या ७८ आमदारांपैकी ७० आमदारांनी निवडणूक जिंकल्यानंतर थेट पक्ष बदलला. तर ८ आमदारांनी राजीनामा किंवा अपात्रतेसारख्या प्रक्रियेनंतर पोटनिवडणूक लढवून पुन्हा विजय मिळवल्यानंतर पक्ष बदलला. पक्षांतराची प्रकरणे १७ राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये आढळली. नागालँडमध्ये सर्वाधिक ३२ लोकप्रतिनिधींनी पक्ष बदलला. त्यानंतर पश्चिम बंगालमध्ये २०, तेलंगणात ९, गोवा आणि पंजाबमध्ये प्रत्येकी ८, महाराष्ट्र आणि मेघालयमध्ये प्रत्येकी ६, तर मणिपूरमध्ये ५ लोकप्रतिनिधींनी पक्ष बदलला. नागालँड आणि पश्चिम बंगाल या दोन राज्यांमध्ये मिळून एकूण पक्षांतराच्या जवळपास ४७ टक्के घटना झाल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. पक्षांतरामुळे सर्वाधिक नुकसान एनडीपीपीचे झाले. या पक्षाच्या २५ निवडून आलेल्या प्रतिनिधींनी पक्ष सोडला. हे एकूण पक्षांतराच्या सुमारे २३ टक्के आहे. त्यानंतर तृणमूल काँग्रेसच्या २० आणि काँग्रेसच्या १९ लोकप्रतिनिधींनी पक्ष बदलला. बीआरएसच्या ९, एएपी आणि एनसीपीच्या प्रत्येकी ७, शिवसेना (यूबीटी)च्या ६, जेडी(यू)च्या ५ आणि एनपीपीच्या ४ लोकप्रतिनिधींनी पक्ष बदलल्याचे अहवालात नमूद आहे. एनडीपीपी, एआयटीसी आणि काँग्रेसमधून बाहेर पडलेल्या लोकप्रतिनिधींची संख्या मिळून ६४ झाली. हे एकूण पक्षांतराच्या सुमारे ५८ टक्के आहे.
एनपीएफ आणि भाजपकडे सर्वाधिक नेते
पक्ष बदललेल्या नेत्यांची सर्वाधिक पसंती ठढऋला मिळाली. या पक्षात ३२ नेते दाखल झाले. त्यानंतर भाजपमध्ये २९ आणि एनसीपीआय २० नेते गेले. काँग्रेसमध्ये ९, शिवसेनेत ८, एनपीपीमध्ये ६ आणि पीपीएमध्ये ४ नेते दाखल झाले. एनपीएफ भाजप आणि नॅशनलिस्ट सिटिझन्स पार्टी ऑफ इंडिया या तीन पक्षांमध्ये मिळून १११ पैकी ८१ नेते दाखल झाले. हे एकूण पक्षांतराच्या ७३ टक्के आहे.
नागालँडपासून महाराष्ट्रापर्यंते बदल
एडीआरच्या अहवालानुसार, काही राज्यांमध्ये सरकार पडणे किंवा राजकीय परिस्थिती बदलण्यामागे आमदारांचे पक्षांतर हे महत्त्वाचे कारण ठरले आहे. नागालँडमध्ये ३२ लोकप्रतिनिधींनी पक्ष बदलल्याने तेथील राजकीय समीकरणांमध्ये बदल झाला. पश्चिम बंगालमध्ये तृणमूल काँग्रेसमधून २० लोकप्रतिनिधी बाहेर पडल्याने तेथील विरोधी राजकारणाच्या समीकरणावर परिणाम झाल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. तेलंगणात बीआरएसच्या ९ आमदारांनी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केल्याने विधानसभा पातळीवर बीआरएसची संख्या कमी झाली आणि काँग्रेसची स्थिती मजबूत झाली. गोव्यात काँग्रेसच्या ८ आमदारांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला. मणिपूरमध्ये ५ आमदारांनी भाजपसोबत जाण्याचा निर्णय घेतला. महाराष्ट्रात शिवसेनाच्या ६ खासदारांनी शिंदे गटात प्रवेश केला. अहवालानुसार, निवडणुकीच्या वेळी मतदारांनी निर्माण केलेले राजकीय चित्र नंतरच्या पक्षांतरामुळे अनेक राज्यांमध्ये बदलले.
