देहू : ‘ज्ञानोबा माऊली तुकाराम…’, ‘पुंडलिक वरदे हरी विठ्ठल…’ आणि ‘राम कृष्ण हरी…’च्या अखंड जयघोषात, टाळ-मृदंगाच्या गजरात आणि हजारो वारकऱ्यांच्या उपस्थितीत जगद्गुरू संत तुकाराम महाराजांच्या पालखी सोहळ्याने पंढरपूरच्या दिशेने प्रस्थान केले. भक्ती, श्रद्धा आणि समतेचा संदेश देणाऱ्या आषाढी वारीच्या या सोहळ्यामुळे देहूनगरी विठ्ठलनामाच्या गजराने दुमदुमून गेली. संत तुकाराम महाराजांच्या पादुका घेऊन निघालेल्या पालखी सोहळ्यात राज्याच्या विविध भागांतून आलेल्या दिंड्या, वारकरी, टाळकरी आणि विणेकरी मोठ्या संख्येने सहभागी झाले. हातात भगव्या पताका, डोक्यावर तुळशी वृंदावन आणि मुखी विठ्ठलनाम घेत वारकऱ्यांनी पंढरपूरच्या दिशेने सुरू होणाऱ्या पायी प्रवासाचा आनंद साजरा केला. देहू येथून संत तुकाराम महाराजांची, तर आळंदी येथून संत ज्ञानेश्वर महाराजांची पालखी पंढरपूरकडे मार्गस्थ होण्याची महाराष्ट्राची जुनी वारी परंपरा आहे. लाखो भाविक पायी प्रवास करत या पालखी सोहळ्यात सहभागी होतात.
देहूनगरीत भक्तीचा महासागर
पालखी प्रस्थानाच्या पार्श्वभूमीवर देहू येथे पहाटेपासूनच वारकऱ्यांची मोठी गर्दी झाली होती. विविध भागांतून आलेल्या दिंड्यांनी परिसरात मुक्काम केला होता. सकाळपासून अभंग, भजन आणि हरिनामाचा गजर सुरू होता. पालखी प्रस्थान सोहळ्यापूर्वी परंपरेनुसार धार्मिक विधी आणि संत तुकाराम महाराजांच्या पादुकांचे पूजन करण्यात आले. त्यानंतर पालखीने हजारो वारकऱ्यांच्या साक्षीने पंढरपूरच्या दिशेने आपल्या प्रवासाला प्रारंभ केला. पालखी मार्गावर भाविकांनी फुलांची उधळण करत सोहळ्याचे स्वागत केले. ठिकठिकाणी पाणी, फराळ आणि इतर सेवा उपलब्ध करून देण्यासाठी सामाजिक संस्था आणि स्थानिक नागरिक पुढे आले होते.
आज इनामदार वाड्यात मुक्काम
परंपरेनुसार संत तुकाराम महाराजांच्या पालखीचा पहिला मुक्काम देहू येथील इनामदार वाड्यात होणार आहे. येथे पालखीचे विधिवत स्वागत आणि आरती झाल्यानंतर वारकरी मुक्काम करतील. त्यानंतर दुसऱ्या दिवशी सकाळी पालखी पुढील प्रवासासाठी मार्गस्थ होईल. वारीचा प्रवास हा केवळ धार्मिक यात्रेपुरता मर्यादित नसून महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक जीवनाचा महत्त्वपूर्ण भाग मानला जातो. संत तुकाराम महाराजांच्या पादुका पालखीतून पंढरपूरला नेण्याची परंपरा वारकरी संप्रदायाच्या इतिहासाचा महत्त्वाचा भाग आहे.
‘ज्ञानोबा-तुकाराम’च्या गजराने वातावरण भक्तिमय
पालखी प्रस्थानावेळी वारकऱ्यांचा उत्साह पाहण्यासारखा होता. पांढरे शुभ्र धोतर-सदरे, डोक्यावर गांधी टोपी, गळ्यात तुळशीची माळ आणि हातात टाळ घेऊन हजारो वारकरी विठ्ठलनामात तल्लीन झाले होते. महिला वारकरी डोक्यावर तुळशी वृंदावन घेऊन दिंडीत सहभागी झाल्या होत्या. दिंड्यांमधील टाळ-मृदंगाचा नाद, वीणेचा सूर आणि अभंगांचे गायन यामुळे संपूर्ण परिसर भक्तिरसात न्हाऊन निघाला. वयस्कर वारकऱ्यांपासून युवक आणि लहान मुलांपर्यंत विविध वयोगटांतील भाविकांचा सहभाग या सोहळ्याचे विशेष आकर्षण ठरला.
पंढरीच्या ओढीने वारकरी मार्गस्थ
‘पाऊले चालती पंढरीची वाट’ या भावनेने हजारो वारकरी आता पंढरपूरच्या दिशेने प्रवास करणार आहेत. ऊन, वारा आणि पावसाची पर्वा न करता विठुरायाच्या दर्शनाची आस मनात ठेवून वारकरी अनेक दिवसांचा पायी प्रवास करतात. वारीदरम्यान अभंग, भजन, कीर्तन आणि हरिपाठाच्या माध्यमातून संतांचे विचार जनमानसापर्यंत पोहोचवले जातात. त्यामुळे वारी ही श्रद्धेची यात्रा असण्याबरोबरच समता, बंधुता, संयम आणि सामूहिक जीवनाचा संदेश देणारी लोकपरंपराही आहे.
शेकडो वर्षांची परंपरा
पंढरपूरची वारी ही महाराष्ट्रातील अत्यंत महत्त्वाची आध्यात्मिक परंपरा आहे. संतांच्या पादुका पालखीतून पंढरपूरला नेण्याची आणि वारकऱ्यांनी दिंड्यांमधून शिस्तबद्ध पद्धतीने पायी प्रवास करण्याची परंपरा अनेक पिढ्यांपासून चालत आली आहे. देहू येथून संत तुकाराम महाराजांची पालखी आणि आळंदी येथून संत ज्ञानेश्वर महाराजांची पालखी पंढरपूरच्या दिशेने निघते. या दोन्ही प्रमुख पालखी सोहळ्यांबरोबर महाराष्ट्राच्या विविध भागांतून अनेक संतांच्या पालख्या आणि दिंड्या पंढरपूरला पोहोचतात.
सेवा आणि समतेचा संदेश
वारीचे सर्वांत मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे येथे जात, पंथ, भाषा आणि आर्थिक स्तराचे भेद मागे पडतात. सर्व वारकरी एकमेकांना ‘माऊली’ म्हणून संबोधतात. प्रवासात अन्नदान, पाणीवाटप, आरोग्यसेवा आणि विश्रांतीची व्यवस्था करण्यासाठी हजारो सेवेकरी कार्यरत असतात. रस्त्याच्या दुतर्फा गावकरी वारकऱ्यांचे स्वागत करतात. काही ठिकाणी फराळ, चहा, पाणी आणि भोजनाची व्यवस्था केली जाते. वारकऱ्यांच्या सेवेला विठ्ठलसेवा मानण्याची परंपरा वारीत आजही जपली जाते.
पंढरीच्या दिशेने भक्तीचा प्रवास
संत तुकाराम महाराजांच्या पालखीच्या प्रस्थानाने आषाढी वारीच्या भक्तिमय प्रवासाला नवे चैतन्य मिळाले आहे. देहूतून निघालेली ही भक्तीची वाट आता विविध गावांमधून पुढे सरकत पंढरपूरच्या दिशेने जाणार आहे. ‘ज्ञानोबा-तुकाराम’चा जयघोष, टाळ-मृदंगाचा नाद, भगव्या पताकांची गर्दी आणि विठ्ठल दर्शनाची ओढ या वातावरणात हजारो वारकरी पंढरीच्या वाटेवर निघाले आहेत. महाराष्ट्राच्या संतपरंपरेचा, भक्तीचा आणि सामाजिक ऐक्याचा हा अनुपम सोहळा पुन्हा एकदा संपूर्ण राज्याला विठ्ठलनामाच्या धाग्यात जोडत आहे.
