वॉशिंग्टन/तेहरान: पश्चिम आशियामध्ये युद्धजन्य परिस्थिती निर्माण झाली असून अमेरिका आणि इराणमधील तणाव आता शिगेला पोहोचला आहे. अवघ्या दोन आठवड्यांपूर्वी झालेल्या शांतता कराराला केराची टोपली दाखवत इराणने व्यापारी जहाजांवर पुन्हा ड्रोन हल्ले केले होते. या कारवाईला अमेरिकेने अत्यंत आक्रमक प्रत्युत्तर दिले आहे. अमेरिकन हवाई दलाच्या विमानांनी इराणच्या लष्करी तळांवर आणि किनारपट्टीवरील रडार यंत्रणांवर सलग दुसऱ्या दिवशी भीषण बॉम्बहल्ला केला. या लष्करी कारवाईनंतर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी थेट इराणचे अस्तित्वच संपवून टाकण्याचा इशारा दिला आहे, तर इराणनेही अमेरिकेला चोख प्रत्युत्तर देण्याची भाषा केली आहे.
शांतता करार हवेतच विरला; ‘होर्मुझ’जवळ पुन्हा धुमश्चक्री
अमेरिका आणि इराणमध्ये नुकताच एक सामंजस्य करार झाला होता, मात्र हा करार केवळ कागदावरच राहिल्याचे दिसत आहे. गुरुवारी ‘M/V Ever Lovely’ या मालवाहू जहाजावर हल्ला झाल्यानंतर, शनिवारी ‘होर्मुझच्या सामुद्रधुनी’जवळ पनामाचा ध्वज असलेल्या ‘एमटी किकू’ या तेलवाहू जहाजावर इराणने आत्मघातकी ड्रोन डागला. या जहाजात तब्बल २० लाख बॅरलहून अधिक कच्चे तेल होते. या हल्ल्यामुळे संतप्त झालेल्या अमेरिकेने तात्काळ इराणवर लष्करी कारवाईचे आदेश दिले.
अमेरिकन सेंट्रल कमांडने दिलेल्या माहितीनुसार, इराणला शांतता कराराचा आदर करण्याची संधी देण्यात आली होती, मात्र त्यांनी ती नाकारली. म्हणूनच राष्ट्राध्यक्षांच्या थेट आदेशानंतर इराणमधील क्षेपणास्त्र, ड्रोन साठवणूक केंद्रे आणि किनारपट्टीवरील रडार तळांना लक्ष्य करण्यात आले आहे. इराणी माध्यमांच्या हवाल्याने ‘रॉयटर्स’ने दिलेल्या वृत्तानुसार, दक्षिण इराणमधील ‘सिरिक बेट’ आणि ‘केश्म बेटा’वरील एका गावामध्ये अमेरिकेच्या हल्ल्यांमुळे प्रचंड स्फोटांचे आवाज ऐकू आले.
“इराणचे अस्तित्व मिटवून टाकू!” – डोनाल्ड ट्रम्प यांची थेट धमकी
हल्ल्यानंतर काही मिनिटांतच राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी ‘ट्रुथ सोशल’ या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर पोस्ट करत इराणला गंभीर परिणामांची धमकी दिली. ट्रम्प यांनी लिहिले,
“इराणने पुन्हा एकदा शांतता कराराचे उल्लंघन केले आहे. म्हणूनच अमेरिकन लष्कराने त्यांच्या क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन तळांवर हल्ले केले. हे लोक कधीच सुधारणार नाहीत असे दिसतेय! एकवेळ अशी येईल जेव्हा आमचा संयम सुकेल आणि आम्ही सुरू केलेले लष्करी अभियान पूर्ण करण्यास आम्ही भाग पडू. जर असे घडले, तर जगात ‘इस्लामिक रिपब्लिक ऑफ इराण’चे अस्तित्वच शिल्लक राहणार नाही!”
“हिंसेचे उत्तर हिंसेनेच दिले जाईल” – जे. डी. व्हान्स
दुसरीकडे, अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष जे. डी. व्हान्स यांनीही इराणला खडे बोल सुनावले आहेत. “आम्ही कराराचे पालन केले. जर काही मतभेद होते, तर फोनवर चर्चा करायला हवी होती. पण हिंसेचे उत्तर हिंसेनेच दिले जाईल,” असे व्हान्स यांनी स्पष्ट केले. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या मालवाहू जहाजावर इराणने ड्रोन हल्ला केल्यामुळे अमेरिकेने ही थेट कारवाई केल्याचे त्यांनी सांगितले.
इराणचा पलटवार: अमेरिकेला ‘जशास तसे’ उत्तर देणार!
अमेरिकेच्या या आक्रमक पवित्र्यामुळे इराण देखील मागे हटलेला नाही. इराणच्या बलाढ्य ‘इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स’ने (IRGC) या हल्ल्याचा तीव्र निषेध करत, या भागातील अमेरिकेच्या लष्करी तळांना लक्ष्य केल्याचा दावा केला आहे. इराणने अमेरिकेला ‘जशास तसे’ उत्तर देणार असल्याचे म्हटले असले, तरी अमेरिकेच्या नेमक्या कोणत्या तळांचे नुकसान झाले, याची माहिती अद्याप समोर आलेली नाही.
जागतिक तेल पुरवठ्यावर संकट?
या ताज्या संघर्षामुळे ‘होर्मुझची सामुद्रधुनी’ पुन्हा एकदा युद्धाच्या केंद्रस्थानी आली आहे. हा जगातील सर्वात महत्त्वाचा सागरी व्यापारी मार्ग मानला जातो, जिथून जगातील एकूण तेल पुरवठ्याचा मोठा हिस्सा वाहतूक केला जातो. त्यामुळे या संघर्षामुळे जागतिक तेल पुरवठ्यावर संकट येण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
राजकीय आरोप-प्रत्यारोप
इराणचे उपपरराष्ट्र मंत्री काझम घारीबाबाबादी यांनी अमेरिकेच्या भूमिकेवर टीका करताना म्हटले आहे की, “इराणचा किनारी देश म्हणून असलेला हक्क डावलून या सागरी मार्गाची सुरक्षा सुनिश्चित करता येऊ शकत नाही.” तर इराणच्या संसदीय सुरक्षा समितीचे प्रमुख इब्राहिम अझीझी यांनी डोनाल्ड ट्रम्प यांना ‘अयशस्वी राष्ट्राध्यक्ष’ संबोधत, “या कराराच्या उल्लंघनामुळे शेवटी अमेरिकेलाच माघार घ्यावी लागेल आणि पश्चाताप करावा लागेल,” असा इशारा दिला आहे.
