तेहरान : इराणच्या क्षेपणास्त्र क्षमतेबाबत आंतरराष्ट्रीय चर्चा तीव्र झाली आहे. आयआरजीसीच्या एका प्रवक्त्याने जाहीर केले की इराणने आपल्या क्षेपणास्त्रांच्या पल्ल्याची २,००० किलोमीटरची जुनी मर्यादा हटवली आहे. काही महिन्यांपूर्वी, खुझेस्तानमधील सर्वोच्च नेत्यांचे प्रतिनिधी अब्दुलनबी मुसावीफर्ड यांनी दावा केला होता की, इराण आपल्या बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांचा पल्ला १५,००० किलोमीटरपर्यंत वाढवण्याची तयारी करत आहे. त्यामुळे आता ट्रम्प यांची सर्वात मोठी अट धुडकावून लावत इराण अमेरिकेवर मारा करू शकणारी क्षेपणास्त्रे तयार करत असल्याची चर्चा आहे.
इराणने आपल्या क्षेपणास्त्रांच्या पल्ल्यावरील २,००० किमीची मर्यादा हटवण्याची घोषणा केली आहे. क्षेपणास्त्रांचा पल्ला १५,००० किमीपर्यंत वाढवला जाईल, असाही दावा केला जात आहे. हा दावा खरा ठरला, तर अमेरिकेचा मुख्य भूभागसुद्धा इराणच्या क्षेपणास्त्रांच्या टप्प्यात येईल. हे विधान केवळ एक तांत्रिक दावा नसून, प्रादेशिक आणि जागतिक सुरक्षा घडामोडींवर परिणाम करणारे मानले जात आहे. इराण ब-याच काळापासून मध्यम पल्ल्याची बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे विकसित करत आहे. त्यांची सध्याची क्षमता मध्य-पूर्व आणि युरोपच्या काही भागांपर्यंत पोहोचू शकते असे मानले जाते. तथापि, १५,००० किलोमीटरच्या पल्ल्याचा अर्थ आंतरखंडीय बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे विकसित करणे असा होतो.
आयसीबीएम विकसित करणे ही एक अत्यंत गुंतागुंतीची प्रक्रिया आहे. त्यामध्ये प्रगत रॉकेट तंत्रज्ञान, अचूक मार्गदर्शन प्रणाली, पुनर्प्रवेश वाहने आणि विश्वसनीय चाचणी यांचा समावेश असतो. इराणचा अवकाश प्रक्षेपण कार्यक्रम काही संबंधित तंत्रज्ञानासाठी पाया प्रदान करतो, कारण अवकाशात उपग्रह प्रक्षेपित करणा-या रॉकेट आणि लांब पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्रांमध्ये अनेक तांत्रिक साम्ये आहेत. २०२६ च्या अमेरिकन वार्षिक धोका मूल्यांकन अहवालात असा इशारा देण्यात आला आहे की, जर इराणची इच्छा असेल तर ते २०३५ पूर्वी लष्करीदृष्ट्या सक्षम आयसीबीएम विकसित करण्यास सुरुवात करू शकते. या मूल्यांकनानुसार, सध्या इराणकडे अशी क्षमता नाही, परंतु राजकीय इच्छाशक्ती आणि संसाधनांच्या साहाय्याने ते त्या दिशेने वाटचाल करू शकते. तज्ज्ञांच्या मते, केवळ पल्ला वाढवल्याचा दावा करणे आणि प्रत्यक्षात एक विश्वसनीय आयसीबीएम विकसित करणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. अनेक देशांनी यापूर्वी अधिक लांब पल्ल्याचा दावा केला आहे, परंतु चाचणी आणि कार्यात्मक क्षमता सिद्ध करण्यासाठी अनेक वर्षे लागतात.
मोठा परिणाम होण्याची शक्यता
या दिशेने इराणची संभाव्य प्रगती प्रामुख्याने त्याच्या सुरक्षेच्या चिंतेमुळे प्रेरित आहे. ते अमेरिका आणि तिच्या मित्र राष्ट्रांच्या लष्करी उपस्थितीला एक धोका मानते. लांब पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्राची क्षमता प्राप्त केल्याने त्याची प्रतिबंधात्मक रणनीती मजबूत होते. दुसरीकडे, पाश्चात्य देश याकडे प्रादेशिक अस्थिरता वाढवणारे पाऊल म्हणून पाहतात. जर इराणने खरोखरच असे लांब पल्ल्याचे क्षेपणास्त्र विकसित केले, तर त्याचा परिणाम अण्वस्त्र प्रसारबंदीच्या प्रयत्नांवर आणि क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञान नियंत्रण व्यवस्थेवर होऊ शकतो.
