नवी दिल्ली : गेल्या ३० वर्षांत म्हणजेच १९९६ ते २०२५ या कालावधीत जगभरात उष्णतेच्या लाटा, वादळे आणि हवामानाशी संबंधित इतर नैसर्गिक आपत्तींंमुळे ९ लाखांहून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आहे. या आपत्तींंमुळे झालेल्या थेट आर्थिक नुकसानीचा आकडा ४.७ ट्रिलियन डॉलरपेक्षा अधिक आहे. या काळात सर्वाधिक प्रभावित झालेल्या देशांच्या यादीत भारताचा १० वा क्रमांक लागला आहे. या कालावधीत भारतात हवामानाशी संबंधित ४३६ नैसर्गिक आपत्तींची नोंद झाली. त्यात सुमारे ७८,००० लोकांचा मृत्यू झाला, तर १७० अब्ज डॉलरचे आर्थिक नुकसान झाले. जर्मनीस्थित पर्यावरण आणि विकास क्षेत्रातील संस्था जर्मनवॉचने मंगळवारी प्रसिद्ध केलेल्या क्लायमेट रिस्क इंडेक्स (सीआरआय) २०२७ अहवालातून ही माहिती समोर आली आहे.
तुर्कियेतील अंताल्या येथे सुरू असलेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान परिषदेदरम्यान (कॉप३१) हा अहवाल प्रसिद्ध करण्यात आला. अहवालानुसार २०२५ मध्ये जगभरात हवामानाशी संबंधित ३६७ नैसर्गिक आपत्ती घडल्या. म्हणजेच गेल्या वर्षी जगात दररोज सरासरी एक नैसर्गिक आपत्ती आली. या घटनांमध्ये जवळपास ३५,००० लोकांचा मृत्यू झाला, तर १० कोटींहून अधिक लोक प्रभावित झाले. या आपत्तींमुळे जगभरात १५८ अब्ज डॉलरपेक्षा अधिक थेट आर्थिक नुकसान झाले. २०२५ मधील वार्षिक क्रमवारीत भारताचा १२ वा क्रमांक आहे. या यादीत जमैका, श्रीलंका आणि स्पेन हे अनुक्रमे पहिल्या तीन क्रमांकांवर आहेत. त्यानंतर थायलंड, फिलिपाइन्स, पाकिस्तान, इंडोनेशिया, बोलिव्हिया, मोझांबिक आणि व्हिएतनाम या देशांचा पहिल्या १० देशांमध्ये समावेश आहे. यापूर्वीच्या अहवालात १९९५ ते २०२४ या ३० वर्षांच्या कालावधीतील क्रमवारीत भारत ९ व्या क्रमांकावर होता. तर २०२४ या वर्षाच्या वार्षिक क्रमवारीत भारताचा १५ वा क्रमांक होता. या निर्देशांकात क्रमवारीतील आकडा जितका कमी, तितका हवामानाच्या धोक्याचा स्तर कमी असल्याचे मानले जाते. दीर्घकालीन क्रमवारीत चीनचा १९९५-२०२४ आणि १९९६-२०२५ या दोन्ही कालावधींसाठी ११ वा क्रमांक आहे.
उष्णतेच्या लाटांमुळे सर्वाधिक मृत्यू
अहवालानुसार, २०२५ मध्ये उष्णतेच्या लाटा या सर्वाधिक जीवघेण्या ठरल्या. गेल्या वर्षी नैसर्गिक आपत्तींमध्ये झालेल्या एकूण मृत्यूंपैकी जवळपास ७० टक्के मृत्यू उष्णतेच्या लाटांमुळे झाले. या काळात उष्णतेच्या लाटांमुळे २४,००० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला. गेल्या ३० वर्षांचा विचार केला, तर हवामानाशी संबंधित आपत्तींमुळे झालेल्या एकूण मृत्यूंपैकी ४० टक्के मृत्यू उष्णतेच्या लाटांमुळे झाल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.
वादळांमुळे सर्वाधिक आर्थिक नुकसान
दुसरीकडे, गेल्या तीन दशकांत वादळांमुळे सर्वाधिक आर्थिक नुकसान झाले आहे. १९९६ ते २०२५ या कालावधीत हवामानाशी संबंधित आपत्तींमुळे झालेल्या एकूण आर्थिक नुकसानीपैकी ५८ टक्के नुकसान वादळांमुळे झाले. २०२५ मध्येही वादळांमुळे सर्वाधिक आर्थिक नुकसान झाले. गेल्या वर्षीच्या एकूण आर्थिक नुकसानीपैकी ४१ टक्के म्हणजेच जवळपास ६५ अब्ज डॉलरचे नुकसान वादळांमुळे झाले. जर्मनवॉचच्या अहवालाच्या सहलेखिका लॉरा शेफर यांनी सांगितले की, गेल्या ३० वर्षांत सर्वाधिक प्रभावित झालेल्या १० देशांमध्ये बहामास हा एकमेव उच्च उत्पन्न असलेला देश आहे.
















