नवी दिल्ली: भारताच्या सागरी ऊर्जा संशोधनामध्ये एक ऐतिहासिक आणि अत्यंत महत्त्वाचा क्षण आला आहे. सरकारी क्षेत्रातील आघाडीची कंपनी ऑईल इंडिया लिमिटेडने अंदमान समुद्रातील एका संशोधन विहिरीमध्ये नैसर्गिक वायूचा मोठा साठा शोधून काढला आहे. केंद्रीय पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्री हरदीप सिंग पुरी यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ‘X’ वर या महत्त्वपूर्ण यशाची अधिकृत घोषणा केली.
हा महत्त्वपूर्ण शोध अंदमान बेटांच्या पूर्व किनाऱ्यापासून साधारणपणे १५ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या “श्री विजयपुरम-३” या संशोधन विहिरीत लागला आहे. ही विहीर ३५५ मीटर खोल पाण्याच्या तळाशी असून कंपनीने भूगर्भातील अतिप्राचीन खडकांच्या थरामध्ये, म्हणजेच Eocene Formation मध्ये १,९०० मीटरहून अधिक खोलीपर्यंत हे उत्खनन केले आहे. प्राथमिक उत्पादन चाचणीदरम्यान या विहिरीतून सातत्याने वायूची धग जळत राहणे म्हणजेच Flaring दिसून आले. खोल समुद्रातून वायू सातत्याने बाहेर येऊन जळणे हा तिथे नैसर्गिक वायूचा मोठा साठा असल्याचा स्पष्ट आणि ठोस पुरावा आहे.
Congratulations @OilIndiaLimited !
An ocean of energy opportunities reinforced in the Andaman Sea!
Very happy to report the presence of natural gas in Sri Vijayapuram-3 an exploratory well drilled by Oil India Ltd. 15 km off the east coast of the Andaman Islands at a water… pic.twitter.com/j6QvWqZkFx— Hardeep Singh Puri (@HardeepSPuri) June 5, 2026
केंद्रीय मंत्री हरदीप पुरी यांनी ऑईल इंडिया लिमिटेडचे कौतुक करताना अंदमान समुद्रात ऊर्जेच्या अभूतपूर्व संधींचा महासागर अधिक दृढ झाल्याचे सांगितले. १,९०० मीटरपेक्षा जास्त खोलीवर झालेल्या चाचणीत सातत्याने होणाऱ्या फ्लेअरिंगमुळे गॅसचे अस्तित्व पूर्णपणे सिद्ध झाल्याबद्दल त्यांनी आनंद व्यक्त केला.
हा शोध पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी स्वातंत्र्यदिन २०२५ रोजी जाहीर केलेल्या “समुद्र मंथन मिशन” म्हणजेच National Deep Water Exploration Mission अंतर्गत लागला आहे. भारताच्या सागरी हद्दीत दडलेले खनिज तेल आणि वायूचे साठे शोधून त्यांचा पूर्ण वापर करणे, तसेच खोल समुद्रात उत्खनन वाढवणे हा या मोहिमेचा मुख्य उद्देश आहे. या मिशनअंतर्गत अंदमान खोऱ्यात सुरू असलेल्या मोहिमेत ऑईल इंडियाने आतापर्यंत ३ विहिरी खोदल्या असून, त्यापैकी २ विहिरींमध्ये हायड्रोकार्बनचे अस्तित्व सापडले आहे. खोल समुद्रातील संशोधनात साधारणपणे इतका जास्त यशदर मिळणे जागतिक पातळीवर अत्यंत दुर्मिळ मानले जाते.
ऑईल इंडिया लिमिटेड या वायूचे व्यावसायिक महत्त्व आणि अचूक क्षमता समजून घेण्यासाठी पुढील प्रक्रिया वेगाने करत आहे. वायूची नेमकी रचना आणि त्याचे उष्मांक मूल्य तपासण्यासाठी गॅसचे नमुने गोळा केले जात आहेत, तसेच या वायूचा उगम कसा झाला हे समजून घेण्यासाठी समस्थानिक अभ्यास म्हणजेच Isotope Studies केला जात आहे. या महत्त्वाकांक्षी मोहिमेला पुढे नेण्यासाठी भारत सरकार आगामी काळात जागतिक दीप-वॉटर संशोधन तज्ज्ञांचे सहकार्य घेणार आहे, जेणेकरून जगात उपलब्ध असलेले सर्वोत्तम तंत्रज्ञान आणि अनुभव भारतात आणता येईल.
भारत सध्या आपल्या गरजेच्या ९० टक्क्यांहून अधिक कच्चे तेल आणि नैसर्गिक वायूचा खूप मोठा भाग परदेशातून आयात करतो, ज्यामुळे देशाचा मोठा पैसा परकीय चलनाच्या रूपात बाहेर जातो. अंदमान समुद्रातील या यशामुळे भारताचे परकीय देशांवरील अवलंबित्व लक्षणीयरीत्या कमी होईल आणि देशाचा अब्जावधी रुपयांचा परकीय चलन साठा वाचेल. यामुळे भारताची ऊर्जा सुरक्षा मजबूत होऊन देश आत्मनिर्भरतेकडे वेगाने वाटचाल करेल, तसेच अंदमान क्षेत्राच्या स्थानिक आर्थिक विकासाला आणि पायाभूत सुविधांना मोठी गती मिळेल. अंदमान समुद्रातील श्री विजयपुरम-३ मधील हा शोध म्हणजे भारताच्या ऊर्जा क्रांतीचा एक नवा अध्याय मानला जात आहे.
