नवी दिल्ली : देशभरातील विद्यार्थ्यांच्या प्रश्नांवर गेल्या अनेक दिवसांपासून राजधानी दिल्लीतील जंतर-मंतर येथे सुरू असलेल्या आंदोलनाची अखेर सांगता झाली आहे. केंद्र सरकारसोबत झालेल्या निर्णायक चर्चेनंतर आंदोलनकर्त्यांच्या प्रमुख मागण्या मान्य करण्यात आल्याचा दावा करत CJP (छात्र जॉइंट प्लॅटफॉर्म) ने आंदोलन अधिकृतपणे मागे घेण्याची घोषणा केली. यावेळी संघटनेच्या नेतृत्वाने आंदोलनात सहभागी झालेल्या हजारो विद्यार्थी, युवक आणि पालकांचे आभार मानत सर्वांनी शांततेने आंदोलनस्थळ रिकामे करून आपल्या घरी परतावे, असे भावनिक आवाहन केले.
गेल्या काही दिवसांपासून जंतर-मंतरवर विद्यार्थ्यांची मोठी गर्दी पाहायला मिळत होती. परीक्षा व्यवस्थेतील कथित अनियमितता, पेपरफुटीच्या घटना, दोषींवर कठोर कारवाई, विद्यार्थ्यांना न्याय, शिक्षण व्यवस्थेत पारदर्शकता आणि भविष्यात अशा घटना टाळण्यासाठी प्रभावी यंत्रणा उभारण्याच्या मागण्यांसाठी हे आंदोलन सुरू करण्यात आले होते. आंदोलनाला देशभरातील विविध विद्यार्थी संघटना, पालक, सामाजिक कार्यकर्ते आणि अनेक राजकीय पक्षांनीही पाठिंबा दिला होता.
आंदोलनाच्या काळात केंद्र सरकार आणि आंदोलनकर्त्यांच्या प्रतिनिधींमध्ये सलग तीन फेऱ्यांत चर्चा झाली. या बैठकीत विद्यार्थ्यांनी मांडलेल्या पाच प्रमुख मागण्यांवर सरकारने सकारात्मक भूमिका घेतल्याचा दावा CJPने केला आहे. सरकारकडून आवश्यक प्रशासकीय आणि धोरणात्मक निर्णय घेण्याचे आश्वासन मिळाल्यानंतर आंदोलन मागे घेण्याचा निर्णय एकमताने घेण्यात आल्याचे नेतृत्वाने स्पष्ट केले.
आंदोलन मागे घेण्याची घोषणा करताना CJPच्या प्रमुखांनी सांगितले की, “हा संघर्ष कोणत्याही सरकारविरोधात नव्हता, तर विद्यार्थ्यांच्या भविष्याशी संबंधित प्रश्नांवर होता. आमच्या प्रमुख मागण्यांबाबत सरकारने सकारात्मक भूमिका घेतली आहे. त्यामुळे आम्ही लोकशाही प्रक्रियेवर विश्वास ठेवत आंदोलन सन्मानाने स्थगित करत आहोत. सर्व आंदोलनकर्त्यांनी शांततेने आणि शिस्तीने आपल्या घरी परतावे.”
नेतृत्वाने आंदोलनादरम्यान संयम राखणाऱ्या विद्यार्थ्यांचे, त्यांच्या पालकांचे, स्वयंसेवकांचे आणि देशभरातून पाठिंबा देणाऱ्या नागरिकांचे विशेष आभार मानले. “हा विजय एखाद्या संघटनेचा नसून देशातील प्रत्येक विद्यार्थ्याचा आहे,” असेही त्यांनी नमूद केले.
या आंदोलनादरम्यान काही वेळा तणावपूर्ण परिस्थिती निर्माण झाली होती. आंदोलक आणि पोलिसांमध्ये धक्काबुक्की झाल्याच्या घटना घडल्या, तर विद्यार्थ्यांवर झालेल्या कारवाईमुळे देशभरातून संताप व्यक्त करण्यात आला. या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारवर वाढलेला दबाव आणि त्यानंतर झालेल्या चर्चांनी आंदोलनाला निर्णायक वळण मिळाले.
दरम्यान, आंदोलनाच्या काळात झालेल्या राजकीय घडामोडींनाही विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांनी आपल्या पदाचा राजीनामा दिल्यानंतर या आंदोलनाला अधिक वेग मिळाला. आंदोलनकर्त्यांनी हा निर्णय आपल्या संघर्षाचा नैतिक विजय असल्याचे सांगितले. मात्र, केवळ नेतृत्वातील बदल पुरेसा नसून शिक्षण व्यवस्थेत व्यापक सुधारणा, परीक्षा प्रक्रियेत पारदर्शकता आणि दोषींवर कठोर कारवाई होणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
CJPने सरकारकडून मिळालेल्या आश्वासनांवर विश्वास व्यक्त केला असला तरी त्याचवेळी इशाराही दिला आहे. सरकारने दिलेल्या आश्वासनांची वेळेत आणि प्रभावी अंमलबजावणी झाली नाही, तर भविष्यात पुन्हा देशव्यापी आंदोलन छेडण्यात येईल, असा स्पष्ट इशारा संघटनेने दिला आहे. विद्यार्थ्यांच्या हिताशी कोणतीही तडजोड केली जाणार नसल्याचेही नेतृत्वाने ठामपणे सांगितले.
जंतर-मंतरवरील आंदोलन संपुष्टात आल्याने राजधानीतील तणाव काहीसा कमी झाला असला, तरी आता सरकार प्रत्यक्षात कोणते निर्णय घेते आणि विद्यार्थ्यांच्या मागण्यांची अंमलबजावणी कितपत होते, याकडे संपूर्ण देशाचे लक्ष लागले आहे. आंदोलनाची सांगता झाली असली तरी शिक्षण व्यवस्थेतील सुधारणांसाठीचा लढा अद्याप संपलेला नसून, आश्वासनांच्या पूर्ततेवरच या आंदोलनाचे खरे यश अवलंबून असल्याची भावना आंदोलनकर्त्यांनी व्यक्त केली.
