खरिपाच्या तोंडावर बळीराजा दुबार संकटात; राज्यभरात डिझेलचा तीव्र तुटवडा,

मुंबई : गेल्या काही दिवसांपासून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर, विशेषतः आखाती देशांमध्ये (West Asia Crisis) सुरू असलेल्या युद्धजन्य परिस्थितीचा फटका आता महाराष्ट्रातील जनतेला थेट बसू लागला आहे. राज्यभरात पेट्रोल आणि डिझेलच्या टंचाईचे (Fuel Shortage) संकट दिवसेंदिवस अधिक गडद होत चालले आहे. ग्रामीण भागातील जवळपास २० ते २५ टक्के पेट्रोल पंप कोरडे पडले असून, शहरी भागातही इंधनासाठी वाहनांच्या किलोमीटर लांब रांगा लागल्याचे चित्र आहे. त्यातच मान्सूनच्या आगमनाची घटका जवळ आलेली असताना निर्माण झालेल्या डिझेलच्या तीव्र तुटवड्यामुळे शेतकरी (बळीराजा) पुरता रडकुंडीला आला आहे.

पेट्रोल-डिझेलच्या दरात सलग वाढ; साठेबाजी वाढल्याचा दावा
आखाती देशांमधील तणावामुळे जागतिक बाजारपेठेत कच्च्या तेलाच्या (Crude Oil) किमती भडकल्या आहेत. भारतात १५ मे रोजी पेट्रोलच्या दरात ३ रुपये आणि डिझेलच्या दरात ३.११ रुपयांची मोठी वाढ करण्यात आली होती. त्यानंतर अवघ्या चार दिवसांत पुन्हा एकदा पेट्रोल ९१ पैशांनी, तर डिझेल ९४ पैशांनी महागले आहे. या सातत्याने होणाऱ्या दरवाढीमुळे आणि भविष्यात पुरवठा खंडित होण्याच्या भीतीने नागरिकांमध्ये ‘पॅनिक बाइंग’ (घाबरून अतिरिक्त खरेदी करणे) सुरू झाले आहे, ज्याने टंचाईत अधिक भर घातली आहे.

खरिपाच्या तोंडावर शेतीची मशागत ठप्प
सध्या मे महिन्याचा उत्तरार्ध सुरू असल्याने राज्यभरात शेतकरी मान्सूनपूर्व शेती मशागतीच्या कामात व्यस्त आहेत. नांगरणी, रोटाव्हेटर चालवणे आणि जमीन सपाटीकरण यांसारखी बहुतांश कामे आता ट्रॅक्टरच्या साहाय्याने (यांत्रिकीकरण) केली जातात. गेल्या काही वर्षांत ग्रामीण भागातून बैलांची संख्या कमालीची घटल्याने शेतकरी पूर्णपणे डिझेलवर अवलंबून आहे. शेतातील ट्रॅक्टर थेट पेट्रोल पंपावर आणणे आर्थिकदृष्ट्या परवडत नसल्याने शेतकरी सहसा मोठ्या कॅन (कॅरिबाऊ) घेऊन डिझेल खरेदी करतात. मात्र, टंचाईमुळे बहुतांश पंप चालकांनी कॅनमध्ये डिझेल देण्यास स्पष्ट नकार दिला आहे. ज्या पंपांवर डिझेल उपलब्ध आहे, तिथे ट्रॅक्टरसाठी दिवसाला केवळ १० ते १५ लीटर डिझेलचे रेशनिंग केले जात आहे. हे इंधन केवळ ३ ते ४ तास पुरत असल्याने उर्वरित वेळ ट्रॅक्टर शेतातच पडून आहेत. “बुलढाणा, वाशीम, परभणी, हिंगोली आणि भंडारा या जिल्ह्यांमध्ये इंधन टंचाईचा आज सलग ७ वा दिवस आहे. अनेक ठिकाणी शेतकऱ्यांनी डिझेल मिळवण्यासाठी आपल्या कॅन रांगेत लावून पेट्रोल पंपावरच रात्र जागून काढली आहे.”

जिल्हावार भीषण वास्तव आणि वादावादीच्या घटना
बुलढाणा जिल्ह्यातील १६६ पेट्रोल पंपांपैकी केवळ २० ते २२ पंपांवरच सध्या मर्यादित डिझेल उपलब्ध आहे. वाशीम नाका परिसरात डिझेल घेण्यासाठी हजारो नागरिकांनी गर्दी केल्याने अनेक ठिकाणी किरकोळ हाणामारी आणि वादाचे प्रसंग घडले आहेत. जळगाव जिल्ह्यातील पाचोरा आणि पारोळा भागात संतप्त वाहनचालक आणि शेतकरी यांनी हायवेवर रास्तारोको केला, तर जळगावात एका पंपावर वादावादीतून कर्मचाऱ्यावर चाकू हल्ला झाल्याची धक्कादायक घटना घडली आहे. परभणी शहरात केवळ दोनच पंपांवर डिझेल शिल्लक असल्याने दोन किलोमीटरपर्यंत वाहनांच्या रांगा पाहायला मिळत आहेत. बीडच्या आष्टी तालुक्यातही इंधन पुरवठा विस्कळीत झाल्याने मालवाहतूक करणाऱ्या गाड्या जागच्या जागी थांबल्या आहेत, ज्यामुळे स्थानिक व्यापाऱ्यांचे मोठे नुकसान होत आहे.

क्रेडिट बंद झाल्याने पुरवठा साखळी विस्कळीत
पेट्रोल डीलर्स असोसिएशनच्या सूत्रांनुसार, तेल कंपन्यांना सध्या आंतरराष्ट्रीय पातळीवर आर्थिक तोटा सहन करावा लागत असल्याने त्यांनी पेट्रोल पंप चालकांना ४ ते ५ दिवसांच्या मुदतीवर (Credit) इंधन देणे बंद केले आहे. आता केवळ ‘अ‍ॅडव्हान्स पेमेंट’ (रोख रक्कम) केल्यावरच साठा दिला जात आहे. ग्रामीण भागातील पंप चालकांकडे रोख रकमेची चणचण असल्याने त्यांना वेळेत साठा मागवता येत नाहीये, ज्यामुळे ही टंचाई अधिक तीव्र झाली आहे.  “साठा पुरेसा आहे, घाबरू नका!” दुसरीकडे, राज्याचे नागरी पुरवठा मंत्री छगन भुजबळ आणि मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी राज्यात इंधनाचा कोणताही तुटवडा नसल्याचा दावा केला आहे.

मुख्यमंत्र्यांनी जनतेला आवाहन करताना म्हटले आहे की, “महाराष्ट्रात पेट्रोल आणि डिझेलचा पुरेसा साठा उपलब्ध आहे. रिफायनरीमधून दररोज २७,०७४ किलोलीटर पेट्रोल आणि ६३,४४० किलोलीटर डिझेलचा पुरवठा होत आहे. नागरिक गरजेपेक्षा जास्त साठा करून ठेवत असल्याने (Panic Buying) तात्पुरती टंचाई निर्माण झाली आहे. जनतेने अफवांवर विश्वास ठेवून साठेबाजी करू नये.” मात्र, सरकारचे हे दावे आणि पेट्रोल पंपांवरील वास्तव यात मोठी तफावत दिसत असल्याने बळीराजा आणि सामान्य जनता मात्र चिंतेच्या गर्तेत सापडली आहे.