वॉशिंग्टन/तेहरान : गेल्या काही दिवसांपासून इराण आणि अमेरिका यांच्यात सुरू असलेल्या संघर्षाने जगभरात चिंतेचे वातावरण निर्माण केले होते. होर्मुज सामुद्रधुनीजवळ अमेरिकेचे हेलिकॉप्टर कोसळल्यानंतर परिस्थिती आणखी चिघळली आणि अमेरिकेने इराणवर थेट लष्करी कारवाई सुरू केल्याने मध्यपूर्वेतील तणाव शिगेला पोहोचला. मात्र आता या संघर्षावर तोडगा निघण्याची चिन्हे दिसू लागली असून अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी युद्धविराम आणि शांतता कराराबाबत मोठा दावा केला आहे.
पत्रकार परिषदेत बोलताना ट्रम्प यांनी सांगितले की, अमेरिका आणि इराण यांच्यातील चर्चेत महत्त्वपूर्ण प्रगती झाली असून दोन्ही देश एका ऐतिहासिक कराराच्या उंबरठ्यावर आहेत. या कराराच्या प्रमुख अटींना तत्त्वतः मान्यता मिळाली असल्याचा दावा त्यांनी केला. तेहरानसोबत या आठवड्यातच अंतिम करार होण्याची शक्यता असून त्यासाठीचे ठिकाण आणि वेळ लवकरच जाहीर करण्यात येणार असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.
होर्मुज सामुद्रधुनी पुन्हा खुली होणार?
ट्रम्प यांनी विशेष उल्लेख करत सांगितले की, करारावर स्वाक्षऱ्या होताच जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी व्यापारी मार्गांपैकी एक असलेली Strait of Hormuz अधिकृतपणे खुली केली जाईल. जागतिक तेलवाहतुकीचा मोठा हिस्सा या मार्गातून होत असल्याने या घोषणेला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. गेल्या काही आठवड्यांपासून या सामुद्रधुनीतील तणावामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किंमती झपाट्याने वाढत होत्या. युद्धाच्या भीतीमुळे अनेक देशांनी आपली ऊर्जा सुरक्षा मजबूत करण्यासाठी हालचाली सुरू केल्या होत्या. त्यामुळे युद्धविरामाच्या शक्यतेमुळे जागतिक बाजारपेठांमध्ये सकारात्मक वातावरण निर्माण झाले आहे.
मध्यपूर्वेतील देशांशी चर्चा
ट्रम्प यांनी सांगितले की, या करारासाठी त्यांनी Benjamin Netanyahu यांच्यासह United Arab Emirates, Qatar, Saudi Arabia, Bahrain आणि Kuwait या देशांच्या नेतृत्वाशी सविस्तर चर्चा केली. मध्यपूर्वेतील स्थैर्य राखण्यासाठी या देशांची भूमिका महत्त्वाची असल्याचेही त्यांनी नमूद केले.
अण्वस्त्रांवरून कठोर भूमिका
करारातील सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे इराणचा अणुकार्यक्रम असल्याचे ट्रम्प यांनी स्पष्ट केले. त्यांनी पुन्हा एकदा ठामपणे सांगितले की, इराणला अण्वस्त्रे विकसित करण्याची परवानगी दिली जाणार नाही. “इराणकडे अण्वस्त्रे नसतील आणि भविष्यातही ती तयार करता येणार नाहीत, हीच या कराराची मुख्य अट आहे,” असे ट्रम्प म्हणाले. त्यांच्या मते, हा मुद्दा मान्य झाल्यास केवळ अमेरिका-इराण संघर्षच थांबणार नाही तर संपूर्ण मध्यपूर्वेतील सुरक्षाविषयक समीकरणांमध्ये मोठा बदल घडू शकतो.
भारतीय जहाजावर हल्ल्याची घटना
दरम्यान, संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर ओमान समुद्रकिनाऱ्याजवळ एका भारतीय व्यापारी जहाजावर हल्ला झाल्याची माहिती समोर आली आहे. तसेच ओमानच्या खाडीत संशयास्पद हालचाली वाढल्या असून विविध व्यापारी जहाजांवर हल्ल्यांच्या घटनांमुळे आंतरराष्ट्रीय समुद्री सुरक्षेबाबत चिंता व्यक्त केली जात आहे.
आता इराणच्या प्रतिक्रियेकडे लक्ष
ट्रम्प यांनी केलेल्या दाव्यामुळे जगभरात आशावाद निर्माण झाला असला तरी या कराराबाबत इराणची अधिकृत भूमिका काय असेल, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. तेहरानकडून सकारात्मक प्रतिसाद मिळाल्यास अनेक आठवड्यांपासून सुरू असलेल्या संघर्षाचा शेवट होऊ शकतो. मात्र दोन्ही देशांतील अविश्वास, अणुकार्यक्रमाचा मुद्दा आणि प्रादेशिक राजकारण लक्षात घेता अंतिम करार होईपर्यंत अनिश्चितता कायम राहणार आहे. युद्धविरामाच्या या संभाव्य घोषणेमुळे जागतिक अर्थव्यवस्था, तेलबाजार आणि मध्यपूर्वेतील राजकीय स्थैर्यासाठी नवी आशा निर्माण झाली आहे. जगभरातील सरकारे आणि गुंतवणूकदार आता अमेरिका आणि इराण यांच्यातील पुढील घडामोडींवर बारकाईने नजर ठेवून आहेत.
