नवी दिल्ली : प्रतिनिधी
भारतीय शास्त्रज्ञांनी गर्भधारणेच्या प्रक्रियेत क्रांतिकारी शोध लावला आहे. गर्भाशयाच्या भिंतीत असणारा एक जनुकीय ‘स्विच’ (बटण) गर्भधारणेची सुरुवात कशी होते हे ठरवतो, असे या संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे. या शोधामुळे वंध्यत्व, पुन:पुन्हा होणारे गर्भपात आणि ‘आयव्हीएफ’ उपचारांतील यशाचा दर वाढवण्यासाठी नवे मार्ग खुले होतील, असा विश्वास डॉ. गीता सचदेव यांनी व्यक्त केला आहे. भारतीय विज्ञान क्षेत्रासाठी ही एक ऐतिहासिक कामगिरी मानली जात आहे.
भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषद (आयसीएमआर), मुंबईतील नॅशनल इन्स्टिट्यूट फॉर रिसर्च इन रिप्रॉडक्टिव्ह अँड चाईल्ड हेल्थ, बनारस हिंदू विद्यापीठ आणि इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स, बंगळूर यांच्या संयुक्त संशोधनातून हा शोध लागला आहे. या अभ्यासात दोन प्रमुख गुणसूत्रे गर्भाशयाच्या भिंतीवर पोहोचताच (एक लहान द्वार) भित्तिका योग्यवेळी उघडते किंवा बंद होते, हे स्पष्ट झाले आहे.
गर्भधारणा होण्यासाठी शुक्राणू आईच्या गर्भाशयाच्या भिंतीवर चिकटून बसणे आवश्यक असते. गर्भाशयाची आतील भित्तिका सामान्यत: मजबूत आणि बंद असते, जणू किल्ल्याची भिंत. मात्र, शुक्राणू येताच गर्भाशयातील पेशी मऊ आणि लवचिक होतात, त्यामुळे त्या थोड्या हलतात आणि त्याला आत प्रवेश मिळतो.
या प्रक्रियेत संतुलन अत्यंत महत्त्वाचे आहे. जर गर्भाशयाची भिंत पुरेशी उघडली नाही, तर गर्भ चिकटू शकत नाही आणि भिंत खूपच उघडली, तर गर्भधारणा टिकू शकत नाही. या जनुकांच्या संतुलनावर गर्भधारणा यशस्वी होणे अवलंबून असते. या शोधामुळे ‘आयव्हीएफ’ उपचारांतील यशाचा दर वाढवण्यासाठी आणि पुन:पुन्हा होणा-या गर्भधारणेच्या अपयशाचे कारण शोधण्यासाठी नवे मार्ग उपलब्ध होतील, असे संशोधकांचे म्हणणे आहे.
या शोधामुळे गर्भधारणेच्या सुरुवातीला येणारे अपयश, पुन:पुन्हा होणारे गर्भपात आणि वंध्यत्व यासारख्या समस्यांवर नवे उपाय शोधता येतील. तसेच, भविष्यात गर्भधारणा अधिक यशस्वी होण्यासाठी आणि ‘आयव्हीएफ’ उपचार सुधारण्यासाठी या जनुकीय ‘स्विच’चा वापर करता येईल, असे डॉ. गीता सचदेव यांनी सांगितले.
