लंडन : ‘एआय’मुळे चालणा-या डेटा सेंटर्समधून बाहेर पडणा-या प्रचंड उष्णतेमुळे आजूबाजूच्या परिसराचे तापमान वाढून उष्णता बेटे तयार होत आहेत, ज्याचा परिणाम सध्या ३४ कोटी लोकांवर होत आहे. जेएलएल या रिअल इस्टेट कंपनीच्या अंदाजानुसार, २०२५ ते २०३० दरम्यान डेटा सेंटर्सची क्षमता दुप्पट होणार असून, या वाढत्या मागणीपैकी ५०% मागणी केवळ एआय तंत्रज्ञानामुळेच निर्माण होणार आहे, ज्यामुळे भविष्यात उष्णतेचे हे संकट अधिक गडद होण्याची शक्यता आहे.
पृष्ठभागाचे तापमान इतर घटकांमुळेही प्रभावित होऊ शकते हे लक्षात घेऊन, केंब्रिज विद्यापीठातील संशोधकांनी आपला अभ्यास दाट लोकवस्तीच्या क्षेत्रांपासून दूर असलेल्या डेटा सेंटर्सवर केंद्रित करण्याचे ठरवले. संशोधकांनी गेल्या २० वर्षांतील जमिनीच्या पृष्ठभागाच्या तापमानाची उपग्रहाद्वारे मोजमापे घेतली आणि त्यांची तुलना ८,४०० हून अधिक एआय डेटा सेंटर्सच्या भौगोलिक निर्देशांकांशी केली. केंब्रिज विद्यापीठातील अँड्रिया मारिनोनी आणि त्यांच्या सहका-यांनी केलेल्या संशोधनात असे निदर्शनास आले की, डेटा सेंटर चालवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या ऊर्जेचे प्रमाण अलीकडच्या काळात सातत्याने वाढत आहे.
एखाद्या एआय डेटा सेंटरचे कामकाज सुरू झाल्यानंतरच्या काही महिन्यांत जमिनीच्या पृष्ठभागाचे तापमान सरासरी २ सी(३.६एफ) ने वाढले. अत्यंत तीव्र स्वरूपाच्या प्रकरणांमध्ये, तापमानातील ही वाढ ९.१सी (१६.४ एफ) इतकी होती. हा परिणाम केवळ डेटा सेंटरच्या अगदी जवळच्या परिसरापुरता मर्यादित नव्हता; तर या टीमला १० किलोमीटर अंतरापर्यंतही वाढलेले तापमान आढळून आले. सात किलोमीटर अंतरावरही, या उष्णतेच्या तीव्रतेत केवळ ३० टक्के घट झाल्याचे दिसून आले. त्यामुळेच पुढील काही वर्षांत संबंधित परिसरातील उष्णतेमध्ये प्रचंड वाढ होण्याची शक्यता आहे.
एआय डेटा सेंटर्स मोठी समस्या?
संशोधक अँड्रिया मारिनोनी यांच्या मते, डेटा सेंटर्समुळे निर्माण होणारी उष्णता ही एक गंभीर समस्या बनत चालली आहे. जगभरातील सुमारे ३४ कोटी लोक डेटा सेंटर्सच्या १० किलोमीटरच्या परिसरात राहतात. येथील तापमानात नैसर्गिक वाढीपेक्षा अधिक वाढ झाली आहे. मेक्सिकोचा बाजिओ आणि स्पेनचा अरागॉन या भागांत गेल्या २० वर्षांत तापमान २ अंशाने वाढले आहे, ज्याला डेटा सेंटर्सव्यतिरिक्त दुसरे कोणतेही ठोस कारण दिसत नाही. डेटा सेंटर्सची रचना आणि विकास करताना आपण अत्यंत सावधगिरी बाळगली पाहिजे.
संशोधनाचे निष्कर्ष सूक्ष्म आणि गुंतागुंतीचे
ब्रिटनच्या ब्रिस्टल विद्यापीठातील ख्रिस प्रीस्ट यांनी म्हटले आहे की, या संशोधनाचे निष्कर्ष वरकरणी दिसतात त्यापेक्षा अधिक सूक्ष्म आणि गुंतागुंतीचे असू शकतात. तापमानवाढीचा हा परिणाम संगणकीय प्रक्रियांतून निर्माण होणा-या उष्णतेमुळे आहे, की खुद्द इमारतीमधूनच निर्माण होणा-या उष्णतेमुळे हे समजून घेण्यासाठी पुढील संशोधन करणे नक्कीच उपयुक्त ठरेल.
