मुंबई: भारतीय संगीतसृष्टीला आपल्या मधाळ, मखमली आणि सुरेल गायकीने समृद्ध करणाऱ्या ज्येष्ठ पार्श्वगायिका पद्मभूषण सुमन कल्याणपूर यांचे वयाच्या ८९ व्या वर्षी मुंबईतील लोखंडवाला (अंधेरी) येथील राहत्या घरी वृद्धापकाळाने शांतपणे निधन झाले. त्यांच्या जाण्याने भारतीय संगीत क्षेत्रातील आणि विशेषतः मराठी भावगीत विश्वातील एक दैदीप्यमान ध्रुवतारा निखळला असून संपूर्ण कलाविश्वावर शोककळा पसरली आहे. त्यांच्या निधनाच्या वृत्ताला ‘सुमन सुगंध’ या त्यांच्या जीवनीच्या लेखिका मंगला खाडिलकर यांनी दुजोरा दिला असून, सुमनजी शेवटच्या दिवसांत स्वतःचीच जुनी गाणी ऐकत असल्याचे त्यांनी सांगितले.
सुमन कल्याणपूर यांचा जन्म २८ जानेवारी १९३७ रोजी अखंड हिंदुस्थानातील भवानीपूर (ढाका) येथे झाला होता. त्यांचे मूळ नाव सुमन हेमाडी असे होते आणि लग्नानंतर त्या सुमन कल्याणपूर म्हणून ओळखल्या जाऊ लागल्या. त्यांनी पं. केशवराव भोळे, उस्ताद खान अब्दुल रहमान खान आणि मास्टर नवरंग यांच्याकडून संगीताचे रीतसर शिक्षण घेतले होते. आपल्या प्रदीर्घ आणि यशस्वी कारकिर्दीत त्यांनी ७४० पेक्षा अधिक चित्रपटांसाठी पार्श्वगायन केले. संगीत क्षेत्रातील त्यांच्या अद्भूत योगदानासाठी त्यांना २०२३ मध्ये केंद्र सरकारतर्फे ‘पद्मभूषण’ पुरस्काराने, तर महाराष्ट्र शासनातर्फे प्रतिष्ठित ‘लता मंगेशकर पुरस्कारा’ने गौरविण्यात आले होते.
त्यांनी गायलेली मराठी भावगीते, भक्तीगीते आणि हिंदी गाणी आजही रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवत आहेत. मराठीत ‘केतकीच्या बनी तिथे नाचला मोर’, ‘निंबोणीच्या झाडामागे चंद्र झोपला गं बाई’, ‘अरे संसार संसार’, ‘शब्द शब्द जपुनी ठेव’ आणि ‘केशवा माधवा तुझ्या नामात रे गोडवा’ यांसारखी अनेक अजरामर गाणी त्यांनी दिली. तसेच हिंदी चित्रपटसृष्टीतही ‘आजकल तेरे मेरे प्यार के चर्चे’, ‘ना ना करते प्यार तुम्ही से कर बैठे’, ‘तुमने पुकारा आणि हम चले आये’ तसेच ‘ना तुम हमें जानो, ना हम तुम्हें जानें’ ही त्यांची गाणी प्रचंड गाजली.
६० आणि ७० च्या दशकात सुमन कल्याणपूर यांचा आवाज गानकोकिळा लता मंगेशकर यांच्या आवाजाशी कमालीचा साधर्म्य दाखवणारा होता. जेव्हा लतादीदी आणि मोहम्मद रफी यांच्यात रॉयल्टीवरून वाद झाला होता, तेव्हा रफी साहेबांसोबत सुमनताईंनी अनेक अप्रतिम द्वंद्वगीते गाऊन ती गाणी अजरामर केली. स्वतः सुमनताईंनी मात्र ही तुलना नेहमीच अत्यंत नम्रपणे फेटाळून लावली आणि लतादीदींना आपली जवळची मैत्रीण मानले.
सुमनताईंच्या पश्चात त्यांची मुलगी चारू अग्नी, जावई डॉ. मनोज अग्नी, नातू अवनीश आणि नात ऐशानी असा परिवार आहे. त्यांच्या पार्थिवावर मुंबईत अंत्यसंस्कार करण्यात येणार असून त्यांच्या जाण्याने संगीतसृष्टीची कधीही भरून न येणारी हानी झाली आहे.
