लातूर : प्रतिनिधी
सोलापूरातील सुप्रसिद्ध डॉक्टर वळसंगकर यांच्या आत्महत्येची घटना समाजाला सावरायच्या आतच लातूरचे नामांकित हृदयरोगतज्ज्ञ डॉ. मेहुल राठोड यांनीही जीवन संपविल्याची बातमी समोर आली. वैद्यकीय क्षेत्रातील दोन प्रतिष्ठित व्यक्तींनी इतक्या कमी कालावधीत टोकाचे पाऊल उचलल्याने केवळ त्यांच्या कुटुंबीयांनाच नव्हे, तर संपूर्ण समाजालाच मोठा धक्का बसला आहे. या घटनांकडे केवळ “आत्महत्या” म्हणून पाहणे म्हणजे वास्तवापासून दूर जाणे ठरेल. अशा घटना आपल्या समाजात वाढत चाललेल्या मानसिक घुसमटीचे, भावनिक एकाकीपणाचे आणि मन मोकळे करण्यासाठी सुरक्षित जागा न मिळण्याचे गंभीर संकेत आहेत. मात्र, कोणत्याही विशिष्ट प्रकरणामागील कारणांबाबत अधिकृत माहिती किंवा संबंधित तपासाशिवाय निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही. प्रत्येक व्यक्तीची परिस्थिती वेगळी असते.
- यश म्हणजे आनंदाची हमी नाही
समाजात एक मोठा गैरसमज रूढ झाला आहे ज्याच्याकडे पैसा, प्रतिष्ठा, शिक्षण आणि यश आहे, त्याच्या आयुष्यात दुःखाला जागा नसते. प्रत्यक्षात मात्र मानसिक वेदना सामाजिक किंवा आर्थिक स्तर पाहून येत नाहीत. डॉक्टर, अभियंते, उद्योगपती, प्रशासकीय अधिकारी, कलाकार उच्च पदांवर पोहोचलेले अनेक लोक प्रचंड जबाबदाऱ्या, अपेक्षा, ताण, अपयशाची भीती आणि वैयक्तिक संघर्ष यांच्याशी झुंज देत असतात. त्यांच्या चेहऱ्यावरचे हास्य अनेकदा मनातील वेदना झाकून ठेवत असते. आजच्या स्पर्धात्मक युगात प्रत्येकाकडून “परिपूर्ण” असण्याची अपेक्षा केली जाते. चुकांना माफी नाही, कमकुवतपणा दाखविण्याची मुभा नाही आणि भावनिक आधारही अनेकदा मिळत नाही. परिणामी अनेकजण आतून तुटत जातात. - घुसमट वाढवणारा समाज
आपल्या समाजात शारीरिक आजाराबद्दल सहज बोलले जाते; पण मानसिक ताण, नैराश्य, चिंता किंवा भावनिक संघर्ष याबद्दल बोलण्यास अजूनही संकोच वाटतो. “लोक काय म्हणतील?”, “आपण कमकुवत दिसू”, “आपली प्रतिमा खराब होईल” अशा भीती अनेकांना मन मोकळे करू देत नाहीत. ही शांतता अनेकदा धोकादायक ठरू शकते. मनात साचत जाणाऱ्या वेदना, निराशा, अपराधीपणा किंवा एकाकीपणा यांचा भार वाढत गेला तर त्याचे परिणाम गंभीर होऊ शकतात. - प्रत्येकाला हवे असते ‘ऐकणारे कान’
आयुष्यात प्रत्येकाला असा एखादा माणूस हवा असतो ज्याच्यासमोर आपण कोणताही मुखवटा न लावता बोलू शकतो. मित्र, भाऊ, बहीण, जीवनसाथी, आई-वडील, सहकारी किंवा विश्वासू व्यक्ती कोणीही असू शकते. गरज असते ती फक्त निःपक्षपातीपणे ऐकणाऱ्या कानांची. मन मोकळे करणे हा कमकुवतपणाचा नव्हे, तर मानसिक ताकदीचा भाग आहे. भावना व्यक्त करणे, मदत मागणे किंवा समुपदेशन घेणे ही लाज वाटण्याची गोष्ट नसून जबाबदारीची खूण आहे. - आपणही जबाबदार आहोत
आपण आपल्या आसपासच्या लोकांकडे किती लक्ष देतो? एखादा सहकारी अचानक शांत झाला असेल, मित्र सतत तणावाखाली दिसत असेल, कुटुंबातील व्यक्ती एकटी पडत असेल, तर आपण तिच्याशी संवाद साधतो का? कधी कधी “काय झालं?”, “तू ठीक आहेस ना?”, “मी ऐकायला तयार आहे” ही काही साधी वाक्येही एखाद्यासाठी मोठा आधार ठरू शकतात. शाळा, महाविद्यालये, रुग्णालये, कार्यालये आणि उद्योगसंस्था यांनी मानसिक आरोग्याविषयी जागरूकता वाढविणे, समुपदेशनाची सुविधा उपलब्ध करणे आणि मदत मागणे हे सामान्य व स्वीकारार्ह असल्याचे वातावरण तयार करणे आज काळाची गरज आहे. - शांततेची किंमत खूप मोठी
अनेकदा बाहेरून सर्व काही सुरळीत दिसत असले तरी आतून माणूस संघर्ष करत असतो. त्यामुळे कोणाच्या आयुष्याबद्दल वरवर पाहून अंदाज बांधणे चुकीचे आहे. मानसिक आरोग्याची काळजी ही शारीरिक आरोग्याइतकीच महत्त्वाची आहे, हे समाजाने स्वीकारले पाहिजे. मनात वेदना असतील तर त्या दडपून ठेवण्यापेक्षा विश्वासू व्यक्तीशी बोला. गरज वाटल्यास प्रशिक्षित मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांची मदत घ्या. योग्य वेळी मिळालेला संवाद, आधार आणि उपचार अनेकांचे आयुष्य वाचवू शकतात.
