नवी दिल्ली : भारतीय अर्थव्यवस्थेसाठी चिंताजनक संकेत देणारी मोठी घडामोड समोर आली आहे. अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत भारतीय रुपयाने ऐतिहासिक घसरण नोंदवत ९६ चा टप्पा ओलांडला आहे. रुपयाच्या या विक्रमी घसरणीमुळे देशात महागाई आणखी वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात असून, केंद्र सरकार आणि रिझर्व्ह बँकेसमोर मोठे आर्थिक आव्हान उभे राहिले आहे.
आर्थिक तज्ज्ञांच्या मते, रुपयाची किंमत कमी झाल्याने परदेशातून आयात होणाऱ्या वस्तू महाग होतात. भारत मोठ्या प्रमाणावर कच्चे तेल, इलेक्ट्रॉनिक वस्तू, औद्योगिक उपकरणे आणि खतांची आयात करतो. त्यामुळे डॉलर मजबूत होताच पेट्रोल-डिझेल, गॅस, खाद्यतेल आणि दैनंदिन वापराच्या वस्तूंच्या किंमतींमध्ये वाढ होण्याची शक्यता आहे.
पेट्रोल-डिझेलपासून मोबाईलपर्यंत सर्वकाही महागणार?
रुपयाच्या घसरणीचा थेट परिणाम इंधन दरांवर होणार असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात. कच्चे तेल डॉलरमध्ये खरेदी केले जाते. त्यामुळे डॉलर महाग आणि रुपया कमकुवत झाल्यास तेल कंपन्यांचा खर्च वाढतो. त्याचा परिणाम पेट्रोल, डिझेल आणि एलपीजी सिलिंडरच्या किंमतींवर दिसू शकतो. याशिवाय मोबाईल फोन, लॅपटॉप, इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे, औषधे आणि परदेशातून येणाऱ्या कच्च्या मालावर आधारित वस्तूही महाग होण्याची शक्यता आहे. परिणामी सामान्य नागरिकांच्या घरगुती बजेटवर अतिरिक्त ताण पडणार आहे.
रुपया घसरला का?
तज्ज्ञांच्या मते, जागतिक बाजारातील अस्थिरता, अमेरिकेतील व्याजदरवाढ, परदेशी गुंतवणूकदारांनी भारतीय बाजारातून पैसा काढणे आणि कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किंमती ही रुपयाच्या घसरणीची प्रमुख कारणे आहेत.याशिवाय पश्चिम आशियातील तणाव, जागतिक मंदीची भीती आणि डॉलरची वाढती मागणी यामुळेही भारतीय चलनावर दबाव वाढला आहे.
RBI आणि केंद्र सरकारसमोर मोठे आव्हान
रुपयाची घसरण रोखण्यासाठी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) विदेशी चलन साठ्यातून डॉलर विक्री करू शकते. तसेच व्याजदर धोरणात बदल करण्याचाही पर्याय समोर आहे. मात्र, यामुळे उद्योग आणि कर्जबाजारावर परिणाम होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. केंद्र सरकारसाठीही ही परिस्थिती डोकेदुखी ठरत आहे. कारण महागाई वाढल्यास सर्वसामान्यांमध्ये नाराजी वाढू शकते. आगामी आर्थिक नियोजन, अनुदान आणि इंधन धोरणांवर याचा थेट परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
शेअर बाजारातही अस्थिरता
रुपयाच्या घसरणीचा परिणाम भारतीय शेअर बाजारावरही दिसून आला. विदेशी गुंतवणूकदारांनी विक्रीचा सपाटा लावल्याने बाजारात चढ-उतार वाढले आहेत. आयटी आणि निर्यात क्षेत्रातील काही कंपन्यांना याचा फायदा होऊ शकतो, मात्र आयात-आधारित उद्योगांसाठी ही परिस्थिती धोकादायक मानली जात आहे. दरम्यान, रुपया आणखी घसरल्यास देशातील महागाईचा वेग वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात असून, पुढील काही आठवडे भारतीय अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत.
