मुंबई : ज्येष्ठ समाजवादी विचारवंत, गांधीवादी नेते, युवक क्रांती दल (युक्रांद)चे संस्थापक आणि महाराष्ट्र गांधी स्मारक निधीचे अध्यक्ष डॉ. कुमार सप्तर्षी यांच्या निधनाबद्दल मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी तीव्र शोक व्यक्त करत त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण केली आहे. “महाराष्ट्रातील सामाजिक परिवर्तनाच्या चळवळीचे निस्वार्थ नेतृत्व हरपले,” अशा शब्दांत मुख्यमंत्र्यांनी आपल्या भावना व्यक्त केल्या. डॉ. सप्तर्षी यांच्या निधनाने सामाजिक, राजकीय आणि वैचारिक क्षेत्रात मोठी पोकळी निर्माण झाल्याची भावना व्यक्त होत असून, राज्यभरातील विविध राजकीय पक्षांचे नेते, सामाजिक कार्यकर्ते, साहित्यिक आणि गांधीवादी विचारवंत त्यांना श्रद्धांजली अर्पण करत आहेत.
“समाजाला दिशा देणारे विचारवंत”
मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी आपल्या शोकसंदेशात म्हटले की, डॉ. कुमार सप्तर्षी हे समाजाला दिशा देणारे विचारवंत, गांधीवादी कार्यकर्ते आणि परिवर्तनवादी चळवळीचे प्रेरणास्थान होते. ग्रामीण परिवर्तन, सामाजिक न्याय, लोकशाही मूल्यांचे संवर्धन आणि शिक्षणाच्या माध्यमातून समाजात सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी त्यांनी आयुष्यभर कार्य केले. तरुणांच्या मनात परिवर्तनाची ज्योत प्रज्वलित करण्यासाठी त्यांनी सातत्याने प्रयत्न केले. समाजातील अन्यायाविरोधात संघर्ष करताना त्यांनी सत्य, अहिंसा आणि लोकशाही मूल्यांचा आग्रह कधीही सोडला नाही. त्यांनी उभा केलेला वैचारिक वारसा आणि संघर्षाची वाट पुढील अनेक पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरेल, असा विश्वास मुख्यमंत्र्यांनी व्यक्त केला. तसेच, “या दुःखाच्या प्रसंगी आम्ही डॉ. सप्तर्षी यांच्या कुटुंबीयांसह त्यांच्या सहकाऱ्यांच्या आणि कार्यकर्त्यांच्या दुःखात सहभागी आहोत,” असेही मुख्यमंत्री म्हणाले.
दिलीपराव देशमुख यांची भावपूर्ण श्रद्धांजली
माजी मंत्री दिलीपराव देशमुख यांनीही डॉ. कुमार सप्तर्षी यांच्या निधनाबद्दल तीव्र दुःख व्यक्त करत त्यांना श्रद्धांजली वाहिली. आपल्या शोकसंदेशात त्यांनी म्हटले की, “१९६० आणि १९७० च्या दशकात सामाजिक परिवर्तनाच्या चळवळीला नवी दिशा देणारे, पुरोगामी विचार आणि मानवी हक्कांसाठी आयुष्य वेचलेले ज्येष्ठ समाजवादी विचारवंत, पत्रकार आणि गांधीवादी कार्यकर्ते डॉ. कुमार सप्तर्षी यांच्या आकस्मिक निधनाने राज्यातील पुरोगामी विचारांचा तारणहार हरपला आहे.” ते पुढे म्हणाले की, साहित्य, समाजकारण आणि वैचारिक क्षेत्रात डॉ. सप्तर्षी यांचे मोठे योगदान आहे. त्यांनी पुण्यातून युवक क्रांती दल (युक्रांद) या संघटनेची स्थापना करून अनेक तरुणांना सामाजिक परिवर्तनाच्या चळवळीत सहभागी करून घेतले. महाराष्ट्र गांधी स्मारक निधीचे अध्यक्ष म्हणून त्यांनी गांधीवादी विचारांचा सातत्याने प्रसार केला.
समाजकारण आणि राजकारणातील वेगळी ओळख
डॉ. कुमार सप्तर्षी यांनी सामाजिक चळवळींसोबतच राजकारणातही सक्रिय भूमिका बजावली. स्थानिक स्वराज्य संस्थांपासून विधानसभेपर्यंत त्यांनी लोकप्रतिनिधी म्हणून काम केले. नगरसेवक ते आमदार असा त्यांचा प्रवास समाजाभिमुख राजकारणाचा आदर्श मानला जातो. सामाजिक न्याय, धर्मनिरपेक्षता, संविधानिक मूल्ये आणि लोकशाहीच्या बळकटीसाठी त्यांनी सातत्याने भूमिका घेतली. त्यांच्या भाषणांमधून, लेखनातून आणि विविध आंदोलनांमधून त्यांनी अन्यायाविरोधात ठाम आवाज उठवला.
राज्यभरातून शोकसंदेशांचा वर्षाव
डॉ. कुमार सप्तर्षी यांच्या निधनानंतर राज्यातील विविध राजकीय पक्षांचे नेते, सामाजिक संघटना, साहित्यिक, शिक्षणतज्ज्ञ आणि गांधीवादी कार्यकर्त्यांकडून शोकसंदेशांचा वर्षाव होत आहे. त्यांच्या निधनामुळे महाराष्ट्राने एक अभ्यासू, निस्वार्थी आणि मूल्यनिष्ठ विचारवंत गमावल्याची भावना सर्व स्तरांतून व्यक्त होत आहे. राजकारणापेक्षा विचारांना आणि सत्तेपेक्षा समाजकारणाला प्राधान्य देणारे डॉ. कुमार सप्तर्षी यांचे कार्य आणि त्यांनी जपलेली गांधीवादी मूल्ये पुढील अनेक पिढ्यांना प्रेरणा देत राहतील, अशा भावना त्यांच्या सहकाऱ्यांनी आणि अनुयायांनी व्यक्त केल्या आहेत.
