पुणे : महाराष्ट्राच्या पुरोगामी, समाजवादी आणि लोकशाहीवादी चळवळीतील ज्येष्ठ नेते, युवक क्रांती दल (युक्रांद)चे संस्थापक, महाराष्ट्र गांधी स्मारक निधीचे अध्यक्ष आणि माजी आमदार डॉ. कुमार सप्तर्षी यांचे रविवारी वयाच्या ८५ व्या वर्षी निधन झाले. त्यांच्या निधनाने राज्यातील सामाजिक, राजकीय आणि वैचारिक क्षेत्रात शोककळा पसरली असून पुरोगामी चळवळीतील एका महत्त्वाच्या पर्वाचा अंत झाल्याची भावना विविध स्तरांतून व्यक्त केली जात आहे.
मधुमेहाच्या त्रासामुळे काही दिवसांपासून त्यांची प्रकृती अस्थिर होती. अस्वस्थ वाटू लागल्याने त्यांना पुण्यातील एरंडवणे येथील खासगी रुग्णालयात दाखल करण्यासाठी नेण्यात आले. मात्र, उपचार सुरू होण्यापूर्वीच त्यांची प्राणज्योत मालवली. त्यांच्या निधनाची बातमी समजताच विविध राजकीय पक्षांचे नेते, सामाजिक कार्यकर्ते, गांधीवादी विचारवंत आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी तीव्र दुःख व्यक्त केले.
सोमवारी गांधी भवनात अंत्यदर्शन
डॉ. कुमार सप्तर्षी यांचा मुलगा कबीर सप्तर्षी इंग्लंडहून पुण्यात आल्यानंतर सोमवारी त्यांच्या पार्थिवावर अंत्यसंस्कार करण्यात येणार आहेत. सोमवारी सकाळी १० ते १२ या वेळेत कोथरूड येथील गांधी भवन येथे सर्वसामान्य नागरिक, कार्यकर्ते आणि विविध क्षेत्रातील मान्यवरांना अंत्यदर्शन घेता येणार आहे. त्यानंतर शासकीय आणि सामाजिक सन्मानाने त्यांच्या पार्थिवावर अंत्यसंस्कार केले जाणार असल्याची माहिती त्यांच्या निकटवर्तीयांनी दिली.
विद्यार्थी जीवनापासून संघर्षाची वाट
डॉ. कुमार सप्तर्षी हे विद्यार्थी अवस्थेपासूनच सामाजिक चळवळींमध्ये सक्रिय होते. अन्याय, विषमता, भ्रष्टाचार आणि सामाजिक अन्यायाविरोधात त्यांनी सातत्याने आवाज उठवला. युवकांमध्ये सामाजिक भान निर्माण करण्यासाठी त्यांनी युवक क्रांती दल (युक्रांद) या संघटनेची स्थापना केली. राज्यभरातील असंख्य युवकांना वैचारिक आणि सामाजिक परिवर्तनासाठी प्रेरित करण्याचे मोठे कार्य त्यांनी केले. गांधीवादी, समाजवादी आणि लोकशाहीवादी मूल्यांवर त्यांचा दृढ विश्वास होता. संविधानिक मूल्यांचे संरक्षण, सामाजिक समता, धर्मनिरपेक्षता आणि लोकशाही बळकट करण्यासाठी त्यांनी आयुष्यभर विविध आंदोलनांद्वारे जनजागृती केली.
राजकारणातही वेगळी छाप
९ ऑगस्ट १९७७ रोजी माजी पंतप्रधान चंद्रशेखर यांच्या नेतृत्वाखालील जनता पक्षात त्यांनी प्रवेश केला. त्यानंतर १९७८ च्या विधानसभा निवडणुकीत अहमदनगर मतदारसंघातून जनता पक्षाच्या उमेदवार म्हणून विजय मिळवत ते विधानसभेत पोहोचले. आमदार म्हणून त्यांनी जनतेच्या प्रश्नांवर प्रभावी भूमिका मांडली आणि विधायक विरोधक म्हणून स्वतंत्र ओळख निर्माण केली.
गांधीवादी विचारांचा सातत्याने प्रचार
महाराष्ट्र गांधी स्मारक निधीचे अध्यक्ष म्हणून त्यांनी गांधी भवनातून विविध सामाजिक, शैक्षणिक आणि वैचारिक उपक्रम राबवले. तरुण पिढीला गांधी, लोकशाही आणि संविधानिक मूल्यांची ओळख करून देण्यासाठी त्यांनी व्याख्याने, चर्चासत्रे आणि सामाजिक अभियानांचे आयोजन केले. त्यांचे लेखन, भाषणे आणि सार्वजनिक भूमिका या पुरोगामी विचारसरणीचे प्रभावी प्रतिनिधित्व करणाऱ्या ठरल्या.
सर्व स्तरांतून श्रद्धांजली
डॉ. कुमार सप्तर्षी यांच्या निधनाबद्दल विविध राजकीय पक्षांचे नेते, सामाजिक संघटना, साहित्यिक, शिक्षणतज्ज्ञ आणि गांधीवादी कार्यकर्त्यांनी शोक व्यक्त केला आहे. समाजवादी विचारांचा सातत्याने पुरस्कार करणारा, संघर्षशील आणि मूल्यनिष्ठ नेता हरपल्याची भावना व्यक्त करत त्यांच्या कार्याचा वारसा पुढे नेण्याचा संकल्प अनेकांनी व्यक्त केला. डॉ. कुमार सप्तर्षी यांनी आयुष्यभर सामाजिक न्याय, लोकशाही, संविधानिक मूल्ये आणि मानवी हक्कांसाठी केलेला संघर्ष महाराष्ट्राच्या सामाजिक इतिहासात कायम स्मरणात राहील, अशा भावना त्यांच्या सहकाऱ्यांकडून व्यक्त होत आहेत.
